Giữ đàn ong dú qua mùa khô miền Tây: mặn, nắng, thuốc vườn

Nói tới miền Tây, người ta nghĩ ngay tới nước. Vậy mà với người nuôi ong dú ở các tỉnh ven biển, mùa khô lại là mùa thiếu đúng thứ đó: nước ngọt. Từ khoảng tháng hai tới tháng tư, nước mặn theo sông lấn sâu vào kênh rạch, mương vườn có nơi lợ hẳn. Cùng lúc, nhà vườn bắt đầu xử lý cho cây ăn trái ra hoa nghịch mùa, kèm theo những đợt phun thuốc dày hơn bình thường.

Đàn ong dú đặt trong vườn vì vậy đứng giữa hai áp lực cùng lúc. Bài này sắp theo kiểu tra cứu: thấy gì ở cửa tổ thì hiểu là gì, rồi làm gì.

Nước ngọt: chuẩn bị trước khi mặn vào

Ong dú ở vườn miền Tây quen uống nước mương, nước đọng trên lá, nước ở chân lu. Khi mặn lên, những nguồn đó có thể không còn uống được. Ong vẫn bay tới, mang nước lợ về tổ, và đàn yếu đi mà người nuôi không hiểu vì sao.

Cách làm thực tế là giữ một khay nước riêng từ đầu mùa khô, lấy từ nguồn nước ngọt nhà đang dùng, như nước mưa trữ trong lu, bồn. Khay nông, có sỏi hoặc lục bình, xơ dừa nổi để ong đậu. Đặt cách thùng vài bước, chỗ râm. Tập cho ong quen khay này từ sớm thì tới lúc kênh mặn, ong đã có chỗ uống.

Đọc cửa tổ theo kiểu tra bảng

Bảng này không thay được kinh nghiệm, nhưng giúp người mới không phải mở thùng mỗi lần lo lắng. Mở thùng giữa mùa khô làm đàn mất nhiệt, mất ong canh cửa, và dễ để kiến lọt vào.

Sống chung với vườn xử lý ra hoa

Nhiều nhà vườn miền Tây chủ động cho xoài, sầu riêng, bưởi ra hoa vào mùa khô để bán trái lúc được giá. Hoa nhiều là cơ hội cho ong, nhưng giai đoạn xử lý thường kèm thuốc kích thích và thuốc trừ sâu bệnh. Người nuôi nên:

1. Hỏi chủ vườn lịch phun trong tuần, nhất là các đợt phun lúc hoa nở.
2. Đề nghị phun vào chiều tối khi ong đã về tổ, nếu chủ vườn đồng ý.
3. Đặt thùng ở phía đầu gió so với hàng cây phun, cách xa vài hàng.
4. Vào ngày phun nặng, che cửa tổ bằng lưới thoáng từ sáng sớm và mở lại vào hôm sau.

Nếu vườn nhà mình là vườn có ong, ghi một tấm bảng lịch phun riêng trong sổ là cách để hai việc không đụng nhau. Thêm cách bố trí vườn hợp với ong ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Ẩm đêm, khô ngày: thùng cần được chăm khác

Mùa khô ở miền Tây không khô như miền Trung. Ban ngày nắng, nhưng đêm vẫn có sương, hơi nước từ kênh rạch bốc lên. Thùng đặt sát mép mương hoặc dưới tán quá rậm dễ ẩm, sáp mềm, phấn dự trữ mau hư. Nên kê thùng cao khỏi mặt đất, chừa khoảng thoáng phía dưới, chọn tán cây thưa để vừa có bóng mát vừa có gió. Chân kệ ngâm trong lon nước để chặn kiến, mà nước lon cũng phải thay thường xuyên vì lá rụng nhiều.

Thu mật và chừa vốn

Đầu mùa khô, khi vườn vừa qua lứa hoa cuối mùa mưa, nhiều bầu mật căng. Có thể thu, nhưng chỉ lấy ở rìa, giữ lại phần bao quanh ổ trứng. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, thu xong nên để ngăn mát. Đừng thu tiếp trong lúc kênh mặn và vườn đang phun thuốc; đó là quãng đàn sống bằng vốn cũ.

Khi muốn thêm đàn khoẻ hoặc bán bớt mật

Sau mùa khô, đàn nào đứng vững là gốc tốt để tách khi mưa về. Nếu thiếu đàn, nên mua tổ giống đã quen thùng thay vì bắt tổ trong bọng cây, cách đó hiếm khi sống và làm hại đàn tự nhiên. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú, là chỗ đáng tham khảo. Người muốn bán bớt mật hoặc tìm tổ từ người nuôi khác có thể vào chợ ong dú. Chuyện mùa vụ từng tháng của vùng sông nước có ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Câu hỏi thường gặp