Thói quen nhỏ giữ đàn ong dú miền Tây khoẻ theo con nước

Dân miệt vườn quen sống theo con nước: nước ròng, nước lớn, mùa nước nổi, mùa khô. Nuôi ong dú ở miền Tây cũng nên tính theo đúng nhịp ấy. Đất ở đây ẩm gần như quanh năm, kiến và mối không bao giờ nghỉ, mương vườn sát chân thùng, cây trái um tùm. Thùng ong đặt trong vườn mà bỏ một tháng không ngó là đủ để kiến làm tổ trên mái, mối ăn chân giá.

Tin vui là những việc giữ đàn ở đây đều nhỏ, làm lúc đi thăm vườn là xong.

Chân giá: chỗ quyết định đàn sống hay chết

Ở vùng đất khô, nhiều người nuôi chỉ cần chén nước dưới chân giá là yên. Ở miền Tây, đất ẩm, cỏ mọc sát, lá rụng liên tục, chén nước vài ngày là đầy rác thành cầu cho kiến. Gỗ chân giá chạm đất ướt thì mối lên.

Làm chân giá cho hợp đất miệt vườn

• Chân giá bằng sắt, ống nhựa hoặc trụ bê tông; nếu dùng gỗ thì kê lên cục gạch, không cắm thẳng xuống đất.
• Chén chống kiến lớn, nước pha chút xà phòng cho mặt nước không giữ được kiến; vớt rác mỗi lần đi ngang.
• Phát cỏ quanh chân giá một vòng sạch, để thấy ngay đường kiến mới.

Dấu hiệu mối đã lên

Thấy đường đất nâu bám theo chân giá hoặc lên thành thùng là mối. Cạo bỏ, thay chân, dời thùng sang giá mới ngay trong ngày; mối ăn rỗng chân giá là có ngày thùng đổ xuống mương.

Lịch theo con nước

Mùa nước nổi, mùa khô sớm muộn khác nhau giữa vùng đầu nguồn và vùng ven biển, nên bảng dưới tính theo hiện tượng ai cũng thấy chứ không ghim tháng.

Thời điểm từng loại cây trong vườn ra hoa được nói kỹ ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Dời thùng mùa nước sao cho đàn không lạc

1. Chọn chỗ mới cao ráo, có bóng mát trưa, trước khi nước tới vài ngày, đừng đợi nước sát chân mới chạy.
2. Dời vào chiều tối khi ong đã về đủ, bịt cửa tổ bằng miếng lưới mịn.
3. Bưng thùng giữ thẳng, tránh xóc mạnh; ghe xuồng thì kê êm.
4. Đặt xong, chờ đàn yên rồi mở cửa tổ. Vài ngày đầu ong bay lượn nhận chỗ mới là bình thường.
5. Nước rút, đất khô rồi mới dời về, cũng làm vào chiều tối.

Gắn việc ong vào việc vườn

Người miệt vườn ngày nào cũng ra vườn: tưới cây, coi nước mương, hái trái. Đi ngang thùng thì dừng lại nhìn cửa tổ một chút. Ong ra vào nhộn nhịp, có con mang phấn là ổn. Cửa tổ đắp thêm sáp mới là đàn đang lên. Xác ong trước cửa hoặc kiến bò quanh là phải xử lý ngay. Chừng đó gần đủ, không cần mở thùng.

Một chuyện đáng nói riêng: vườn nhà xịt thuốc cho cây trái thì chọn chiều muộn khi ong đã về, che cửa tổ trước, và tuyệt đối không xịt lúc cây đang trổ bông. Ong dú bay quanh vườn nhà mình trước tiên. Các kinh nghiệm khác của người nuôi trong vùng có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Thêm đàn hay bắt đầu nuôi

Vườn trái miền Tây nhiều hoa nên một vài thùng ong dú đặt trong vườn rất hợp, vừa có mật, vừa giúp thụ phấn. Nên bắt đầu từ tổ giống tách từ đàn nuôi, không bắt tổ hoang trong bọng cây vì làm vậy phá tổ và đàn hay bỏ đi. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách đàn, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Người muốn mua bán tổ hay mật với bà con nuôi gần nhà thì có chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp