Nhà vườn miền Tây bắt đầu nuôi ong dú: có sẵn gì, thiếu gì

Nhà vườn miền Tây đi vào nghề ong dú từ một thuận lợi mà nhiều vùng khác ao ước: vườn đã có sẵn. Dừa, xoài, chôm chôm, nhãn, bưởi, cây rau, hàng bông trước nhà, mương nước chạy quanh. Con ong chỉ cần chỗ ở, còn đồ ăn thì vườn lo.

Nhưng cũng chính khu vườn đó có những thứ làm đàn đầu tiên tàn rất nhanh nếu không để ý: đất ẩm quanh năm, kiến và mối nhiều, mùa nước lên, và thuốc xịt cho cây trái. Cách bắt đầu hợp nhất là kiểm kê hai bên: cái vườn mình có sẵn và cái mình còn phải làm thêm.

Cái vườn đã có sẵn

Nguồn hoa gần như không đứt

Vườn miền Tây trồng xen nhiều loại cây, mỗi loại ra hoa một lúc, nên ong dú hiếm khi bị đói hẳn như ở vùng chỉ trồng một loại cây. Dừa trổ bông gần như quanh năm, là chỗ ong dú hay ghé. Thêm hàng rào bông trang, mấy bụi rau thơm trổ bông, cây ăn trái theo mùa. Mục Nguồn hoa địa phương có bài riêng về từng loại.

Bóng mát và gió nhẹ

Tán cây vườn che nắng tốt, gió qua mương mát. Thùng ong đặt dưới tán vườn ít bị nóng như ở vùng khô hay ở thành phố.

Thói quen quan sát

Người làm vườn vốn quen nhìn cây đổi lá, trổ bông, đậu trái mỗi ngày. Nhìn cửa tổ ong cũng là cùng một thói quen đó, chỉ thêm vài phút buổi sáng.

Cái vườn còn thiếu

Chỗ khô ráo, cao hơn mức nước

Mùa nước lên, nhất là ở vùng đầu nguồn và vùng trũng, nước có thể tràn vào vườn. Thùng ong đặt thấp là dễ ngập hoặc bị hơi ẩm bốc lên làm tổ ẩm mốc. Hãy chọn chỗ cao nhất trong vườn, kê giá cao hơn mức nước lớn nhất nhà mình từng thấy.

Một hàng rào với kiến và mối

Đất ẩm quanh năm khiến kiến và mối phát triển mạnh. Kiến vào được thùng là đàn tan; mối ăn chân giá gỗ rồi giá sập. Vì vậy:

• Dùng chân giá bằng sắt, bê tông hoặc ống nhựa, không dùng gỗ tạp chôn thẳng xuống đất.
• Mỗi chân đặt trong một lon, chén có nước; thay nước thường xuyên, vớt lá rụng để kiến không bắc cầu.
• Cắt nhánh cây, dây leo chạm vào giá hoặc thùng.
• Dọn cỏ quanh chân giá cho thoáng.

Một thoả thuận về thuốc xịt

Vườn trái cây thường phải xịt thuốc lúc cây ra bông và đậu trái, đúng lúc ong đi kiếm ăn. Trước khi mua tổ, nói chuyện với người trong nhà và vườn bên: xịt vào ngày nào, xịt cây nào. Ngày xịt, đóng cửa tổ từ sớm và mở lại khi thuốc đã khô, chiều mát.

Bảng kiểm kê nhanh

Thứ tự bắt đầu cho nhà vườn

1. Chọn góc vườn cao, có tán cây, ít bị xịt thuốc nhất.
2. Làm giá chân sắt hoặc bê tông, có chén nước chống kiến.
3. Làm mái che mưa, vì mưa miền Tây có những trận rất to và kéo dài.
4. Mua một hai tổ đã nuôi ổn trong thùng, đặt lên giá, chiều mát mới mở cửa tổ.
5. Mỗi sáng nhìn cửa tổ một chút, ghi lại điều thấy được.

Miền Tây mùa mưa thường từ khoảng tháng 5 tới tháng 11. Mùa khô ít mưa hơn, cây vẫn có nước từ mương nên không khắc nghiệt như vùng khô, nhưng vài tháng nắng cuối mùa đàn vẫn có thể chậm lại. Năm đầu đừng lấy mật, để đàn có dự trữ.

Nhà vườn và chuyện bán mật, bán tổ

Nhiều nhà vườn nghĩ tới chuyện bán ngay từ đầu. Mật ong dú có vị chua thanh, nhiều nước, phải giữ ngăn mát, và lượng mỗi tổ không nhiều, nên đừng đặt kỳ vọng thu nhập vào năm đầu. Học nuôi cho chắc rồi tính sau. Muốn xem người khác đang bán tổ, bán mật thế nào, có thể vào chợ của người nuôi ong dú hoặc đọc mục Mua bán tại chỗ.

Khi cần tổ giống tốt để khởi đầu

Đàn khởi đầu khoẻ giúp nhà vườn đỡ lo nhiều thứ trong năm đầu. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nuôi trong thùng, mật ong dú, cùng các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem ở ongquy.com. Nên hỏi kỹ cách chở thùng đi xa và cách đặt khi về tới vườn.

Câu hỏi thường gặp