Sai lầm khi nuôi ong dú miền Tây theo mùa nước

Ở miệt vườn miền Tây, hỏi người nuôi lâu năm nên đặt tổ ong dú chỗ nào, câu đầu tiên họ thường hỏi lại là: nhà mình nước lên tới đâu. Ở đây nước quyết định nhiều thứ hơn nắng: độ ẩm trong thùng, đường kiến bò, lúc nào vườn xịt thuốc, lúc nào phải dời tổ.

Người mới hay đem cách nuôi đọc được trên mạng, vốn viết cho vùng đất cao, khô ráo, áp nguyên vào vườn sông nước. Kết quả là những lỗi lặp lại theo đúng nhịp mùa. Bài này xếp chúng theo mùa để dễ đối chiếu.

Lịch lỗi theo mùa ở miệt vườn

Mùa khô: hoa nhiều nhưng thuốc cũng nhiều

Đây là mùa người mới vui nhất: xoài, nhãn, chôm chôm, bưởi ra bông, ong ra vào tấp nập. Cũng vì vui mà hay làm hai việc sai.

Không biết lịch xịt của vườn bên

Vườn trái miền Tây sát nhau, cách một bờ mương. Nhà mình không xịt nhưng nhà bên xịt dưỡng bông đúng lúc ong đang lấy phấn là cửa tổ có xác ong. Nên hỏi trước người trồng xung quanh, và những hôm họ báo xịt thì che hờ cửa tổ bằng lưới thưa từ chiều hôm trước tới khi thuốc tan.

Thu mật vì thấy hũ đầy

Cuối mùa khô hũ mật đầy, người mới thu gần hết. Sang mùa mưa ẩm, ong đi kiếm ăn ít hơn những ngày mưa dầm, đàn phải sống nhờ dự trữ. Thu một phần, chừa lại phần lớn, nhất là năm đầu.

Mùa mưa: thùng mốc từ dưới đáy

Độ ẩm miền Tây cao gần như quanh năm, mùa mưa càng nặng. Thùng đặt sát đất, dưới tán rậm không có nắng, chỉ vài tuần là mặt dưới có mốc, sáp mềm, hũ phấn hở rồi hỏng. Hũ phấn hỏng là mồi cho ruồi đẻ trứng vào, lúc đó đàn rất khó gượng lại.

• Kê thùng cao khỏi mặt đất, chân kê vững, đáy thùng thoáng.
• Chọn chỗ có nắng sáng chiếu tới, tán che buổi trưa, đừng đặt trong góc vườn tối um.
• Mái che rộng hơn thùng để mưa tạt không hắt vào cửa tổ.
• Mỗi lần mở thùng mùa mưa, chọn buổi nắng ráo, làm nhanh, đậy kín lại.

Mùa nước lên: dời tổ phải tính từ mùa khô

Ở các tỉnh đầu nguồn có mùa nước nổi, nước lên từ từ nhưng chắc chắn. Người mới thường chờ tới khi nước sát chân thùng mới cuống cuồng dời, bê thùng lội nước giữa mưa, ong bị xóc mạnh, có khi rơi thùng.

1. Ngay từ mùa khô, xác định mức nước cao nhất những năm trước ở vườn mình. Hỏi người lớn tuổi trong xóm là biết.
2. Chọn sẵn chỗ đặt mùa nước: nền nhà cao, gò vườn, giàn kê dưới hiên.
3. Dời tổ khi nước còn cách xa, vào chiều tối lúc ong đã về, dời một lần cho xong mùa.
4. Nếu có thể, đặt cố định ngay từ đầu ở chỗ cao để khỏi dời.

Diễn biến mưa, nước từng tháng có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Nước rút: kiến dạt lên đúng chỗ tổ

Khi nước rút, kiến từ các chỗ trũng dạt lên chỗ cao, mà chỗ cao lại chính là nơi đặt tổ. Đây là lúc người mới hay mất đàn mà không hiểu vì sao. Chân kê ngâm chén nước hoặc dầu nhớt cũ, kiểm hằng ngày trong mấy tuần nước rút, phát hiện đường kiến là cắt ngay. Cỏ quanh chân kê cũng cần phát gọn để kiến không bắc cầu qua.

Chọn đàn khoẻ để qua được năm đầu

Một đàn mạnh chịu ẩm, chịu dời tổ tốt hơn hẳn đàn yếu. Trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh) có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, ngoài ra còn mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật cho ai muốn biết vị mật trước khi nuôi. Khi đã có nhiều tổ và cần ghi lại tổ nào dời ngày nào, mở thùng lần cuối khi nào, có thể dùng app quản lý đàn ong để khỏi nhớ bằng trí nhớ. Mục Mô hình nuôi phù hợp bàn thêm về cách đặt tổ trong vườn cây ăn trái.

Câu hỏi thường gặp