Miền Tây: nhà vườn nào hợp nuôi ong dú

Nhiều nhà miền Tây bây giờ có cảnh giống nhau: con cái đi làm trên thành phố, cha mẹ ở lại giữ vườn dừa, vườn nhãn, vườn chôm chôm. Người con về quê thấy vườn rộng, cây nhiều, nghĩ tới chuyện đặt vài thùng ong dú cho ông bà có việc vui tay. Ý hay, nhưng vườn miền Tây có mấy đặc điểm mà người ở vùng khô không gặp, và chính những đặc điểm đó quyết định nhà nào hợp, nhà nào không.

Bài này đi theo bốn thứ có mặt trong hầu hết khu vườn miền Tây: con nước, đất ẩm, ruộng lúa bên cạnh và người ở nhà.

Con nước: đặt thùng cao hơn mùa nước nổi

Ở những vùng mà mùa nước lên ngập bờ vườn, câu hỏi đầu tiên là thùng ong sẽ đứng ở đâu khi nước lên. Ong dú không chịu được ẩm ướt kéo dài, càng không chịu được thùng bị nước liếm chân. Nhà nào đã quen nước, nhớ được mốc nước cao nhất các năm, thì chỉ cần kê giá cao hơn mốc đó một khoảng, hoặc đặt dưới mái hiên, trên chái nhà. Nhà ở vùng ít ngập, đất cù lao cao ráo, thì chuyện này nhẹ hơn nhiều.

Đất ẩm: kiến, mối và mốc

Đất miền Tây ẩm gần như quanh năm, nên kiến và mối hoạt động mạnh. Kiến vào tổ ong dú có thể làm đàn bỏ đi hoặc chết trong vài ngày. Mối thì ăn chân giá gỗ, ăn đáy thùng. Còn độ ẩm cao làm thùng dễ mốc nếu đặt chỗ kín gió.

• Chân giá đặt trong lon, chén nước, thay nước thường xuyên để không thành chỗ muỗi đẻ.
• Không để cành cây, dây leo chạm vào thùng, vì đó là cầu cho kiến.
• Đặt thùng chỗ thoáng, có nắng sớm, tránh góc vườn tối ẩm cạnh mương.
• Định kỳ nhìn đáy thùng, chân giá xem có đường đất của mối không.

Ruộng lúa bên cạnh: hỏi lịch phun

Nhiều vườn nằm sát ruộng lúa. Lúa tự nó không phải nguồn mật cho ong dú, nhưng mỗi vụ ruộng được phun thuốc nhiều đợt. Ong đi kiếm ăn trên cỏ dại, hoa ven bờ ruộng lúc vừa phun xong sẽ mang thuốc về. Nhà nào có vườn rộng, đặt thùng sâu bên trong, cách ruộng một dải cây, sẽ đỡ hơn nhà mà vườn chỉ là một hàng dừa ven bờ ruộng. Nói chuyện với người làm ruộng kế bên, biết họ phun lúc nào, là việc nên làm trước khi mua tổ.

Người ở nhà: việc mỗi ngày phải nhẹ

Nếu người chăm chính là cha mẹ lớn tuổi, việc hằng ngày nên gói gọn trong hai thao tác: nhìn cửa tổ xem ong ra vào bình thường, và nhìn chân giá xem có kiến. Những việc cần tay nghề hơn như mở thùng, tách đàn, thu mật thì để người con làm khi về, hoặc nhờ người nuôi quen trong xóm. Đừng giao cho ông bà một danh sách việc dài, nghề này hỏng thường vì bỏ bẵng chứ ít khi vì thiếu kỹ thuật.

Nhà nào hợp, nhà nào nên chờ

Muốn biết vườn mình có những loại cây nào cho hoa vào mùa nào, đọc thêm chuyên mục Nguồn hoa địa phương. Chuyện mùa nước và mùa khô ảnh hưởng tới đàn ra sao có ở Khí hậu & mùa vụ.

Bắt đầu với tổ giống đã quen thùng

Ở miền Tây, vườn nào cũng có người kể chuyện từng thấy tổ ong dú trong bộng cây. Nhưng cắt bộng mang về thường hỏng, đàn hao hoặc bỏ đi. Cách chắc hơn là mua tổ đã nuôi ổn trong thùng, rồi tự tách đàn khi đàn mạnh. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, và các món làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, thông tin ở ongquy.com. Người nuôi trong vùng cũng hay trao đổi tổ, mật với nhau trên chợ ong dú, tiện để tìm người nuôi gần nhà mà hỏi kinh nghiệm.

Câu hỏi thường gặp