Lời khuyên nuôi ong dú miền Tây: một năm ở miệt vườn

Miệt vườn miền Tây nhìn qua là chỗ lý tưởng cho ong dú: dừa, xoài, bưởi, chôm chôm, nhãn, sầu riêng nối nhau trổ bông, bờ mương lúc nào cũng có cỏ dại ra hoa. Vậy mà người mới nuôi ở đây vẫn hay mất đàn trong năm đầu, và nguyên nhân hiếm khi là thiếu hoa. Thường là nước, là ẩm, là kiến, là bình xịt ngoài vườn.

Thay vì kể một danh sách nên và không nên, bài này đi theo vòng một năm của miệt vườn, để người sắp nuôi biết lúc nào cần làm gì.

Một năm ở miệt vườn, nhìn bằng mắt người nuôi ong

Lịch này chỉ là khung. Mỗi xã, mỗi vườn lệch nhau vài tuần; hỏi người già trong xóm năm nào nước lên tới đâu là cách đo chính xác nhất.

Giá kê: cao, chắc, và không cắm thẳng xuống bùn

Đất miền Tây mềm. Cọc tre hay cọc gỗ cắm thẳng xuống đất ven mương sau một mùa mưa có thể nghiêng, thùng ong trượt theo. Người nuôi lâu năm ở vùng sông nước hay kê chân giá lên đá, gạch hoặc đổ chân bê tông nhỏ, rồi mới dựng khung gỗ. Chiều cao thì tính từ mức nước lớn nhất từng thấy ở đúng chỗ đó, cộng thêm một khoảng dư. Ở vùng trũng chịu nước nổi, nhiều nhà chọn đặt thùng dưới mái hiên nhà sàn hoặc trên hàng giá sát nhà, vì lúc nước lên khó lội ra vườn kiểm tra.

Mỗi chân giá đặt trong một chén hoặc lon có nước pha chút dầu ăn. Thay nước sau mỗi trận mưa lớn, vì nước mưa tràn làm mất tác dụng.

Ẩm và kiến: hai việc phải làm hằng tuần

Giữ thùng khô

Mưa dầm vài ngày, không khí miệt vườn ẩm đẫm. Đáy thùng đọng nước, gỗ ẩm, nấm mốc dễ mọc ở góc thùng. Đàn yếu mà ẩm lâu thì ruồi và sâu dễ vào phá bầu phấn. Mái che phải rộng hơn thùng để mưa tạt không hắt vào, đáy thùng nên có vài lỗ thoát nhỏ hoặc kê nghiêng nhẹ về phía sau.

Kiến trong vườn ẩm

Vườn trái ở miền Tây nhiều kiến: kiến vàng trên cây, kiến đen dưới đất, kiến lửa ven bờ mương. Chỉ cần một cành lá chạm vào thùng là thành cầu cho kiến sang. Mỗi tuần đi một vòng tỉa những cành chạm giá, dọn cỏ cao quanh chân, kiểm chén nước. Việc này tốn năm phút mà cứu được cả đàn.

Vườn trái và bình xịt

Người miền Tây làm vườn kỹ, và làm kỹ thì thường xịt nhiều, nhất là sầu riêng, xoài, bưởi ở giai đoạn ra bông. Nếu vườn là của nhà mình, hãy thử thay đổi nhỏ: xịt chiều tối khi ong đã về, tránh xịt lúc hoa nở rộ, che cửa tổ ngày xịt. Nếu vườn là của hàng xóm, nói chuyện trước khi đặt thùng và chọn chỗ đặt xa hàng cây đó nhất. Các loại cây ăn trái cho mật, cho phấn theo từng mùa được liệt kê ở mục Nguồn hoa địa phương.

Bắt đầu nhỏ, đi xem tận nơi

Người miệt vườn thường muốn làm lớn ngay vì thấy đất rộng, hoa nhiều. Lời khuyên vẫn là hai tổ khỏe, qua một vòng năm ở vườn mình, rồi tự tách thêm từ chính hai tổ đó. Như vậy sẽ biết chỗ nào trong vườn ong khỏe nhất, mùa nào đàn hụt.

Trước khi mua tổ, đi xem một trại nuôi trong thùng sẽ giúp hình dung rõ cách kê giá, chống kiến, tách đàn. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có buổi tham quan và học thực hành cho người mới; trại cũng có tổ giống nhân bằng tách đàn, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, thông tin tại ongquy.com. Khi chở tổ về miền Tây bằng đường dài, nhớ đóng cửa tổ lúc tối, che nắng và tránh xóc. Kinh nghiệm của người đã nuôi trong vùng có thêm ở mục Trại ong trong vùng.

Câu hỏi thường gặp