Vườn liền thửa, nước mương và ong dú miền Tây

Đứng ở bờ mương sau nhà vào một buổi trưa nắng, để ý mép nước sẽ thấy ong dú đậu thành hàng trên cọng lục bình, trên rêu ướt, hút nước. Nước đó chảy qua bao nhiêu thửa vườn trước khi tới đây? Vườn trên vừa xịt thuốc nấm cho sầu riêng, ruộng bên kia mới cho máy bay phun trừ rầy, nước rửa bình được đổ thẳng xuống rạch. Ở miền Tây, chuyện canh tác quanh vườn ảnh hưởng đàn ong dú đi qua hai ngả: hoa và nước.

Ngả thứ nhất: nước

Ong dú cần nước để pha loãng mật nuôi ấu trùng và làm mát tổ những ngày nóng. Nguồn gần nhất với đa số vườn miền Tây là mương, ao, rạch. Đó lại là nơi gom về mọi thứ trôi theo mưa, theo nước tưới, theo nước súc bình phun.

Đàn uống nước nhiễm thuốc không có dấu hiệu gì ngay. Thường người nuôi chỉ thấy đàn hao hụt chậm, ấu trùng hỏng lác đác, mà không biết lý do. Cách xử lý đơn giản và chắc ăn:

1. Đặt một máng nước sạch ngay cạnh giàn thùng, cách vài bước chân.
2. Bỏ sỏi, vài miếng xơ dừa hoặc cành khô vào để ong có chỗ đậu, không bị chết đuối.
3. Dùng nước mưa hứng hoặc nước sinh hoạt sạch, thay mỗi ngày hoặc cách ngày.
4. Duy trì đều từ đầu, để đàn quen chỗ uống này trước khi quen bờ mương.

Ngả thứ hai: hoa vườn bên

Vườn miền Tây trồng dày, tán cây vườn này giao tán vườn kia. Đàn ong đặt ở góc vườn nhà mình, trong vòng bay ngắn của nó có khi trùm sang ba bốn chủ vườn khác. Mỗi loại cây có giai đoạn nhạy cảm riêng.

Vườn cây ăn trái miền Tây còn hay được điều khiển cho ra hoa trái vụ. Nghĩa là lịch phun của hàng xóm không nhất thiết theo mùa tự nhiên — phải hỏi trực tiếp mới biết.

Máy bay không người lái trên ruộng lúa

Phun bằng máy bay không người lái đã quen thuộc trên ruộng lúa miền Tây. Ưu điểm cho nông dân là nhanh, nhưng với người nuôi ong thì nó phủ cả cánh đồng trong thời gian ngắn, và luồng gió cánh quạt có thể đẩy hạt thuốc lan sang vườn sát bờ ruộng. Nếu nhà giáp ruộng:

• Làm quen với người đi thuê máy hoặc chủ ruộng, xin báo ngày phun.
• Đặt thùng phía trong vườn, xa bờ ruộng, có hàng dừa hay chuối chắn giữa.
• Ngày phun đóng hờ cửa tổ từ sáng sớm, trước khi ong ra.

Độ ẩm làm mọi thứ nặng hơn

Miền Tây ẩm quanh năm, mùa nước nổi càng ẩm. Đàn bị ảnh hưởng thuốc lại phải chống chọi thêm với mốc trong thùng, phấn dự trữ dễ hỏng. Nên giữ thùng cao ráo, kê trên giá khỏi mặt đất, mái che không dột, và sau mỗi đợt nghi nhiễm thuốc thì mở thùng kiểm tra, dọn bình phấn mốc. Các mẹo theo mùa nước có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Biến khoảng vườn của mình thành chỗ an toàn

Không cần cả vườn, chỉ một góc nhỏ không phun là đã khác nhiều: vài bụi bông trang, dừa cạn, cúc, một liếp rau thơm để trổ bông, hàng dừa nước bên mương. Đàn sẽ ưu tiên ăn ở những chỗ gần nhất. Góc đó càng nhiều hoa, đàn càng ít phải sang vườn người ta. Tham khảo cách bà con trong vùng bố trí ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Bắt đầu từ tổ giống tốt

Ở vùng nhiều vườn phun, đàn khỏe là tấm đệm quan trọng nhất. Nên mua tổ ong dú tách từ đàn nuôi, quân đông, đừng bắt tổ hoang ngoài tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật cho ai muốn tìm hiểu hoặc làm quà — xem tại ongquy.com. Bà con miền Tây muốn trao đổi tổ, mật với người nuôi gần nhà có thể vào chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp