Lịch ra hoa theo tháng ở miền Tây: hỏi chủ vườn trước

Muốn biết vườn miền Tây tháng nào có hoa, cách nhanh nhất không phải tra lịch mà là ngồi uống trà với chủ vườn. Ở nhiều nơi, xoài, nhãn, sầu riêng, chanh không còn ra hoa theo trời nữa mà theo tay người: nhà vườn xử lý cho cây ra hoa sớm hoặc trái vụ để bán được giá. Hai vườn sát bên nhau, một vườn trổ bông tháng Chạp, vườn kia trổ bông giữa mùa mưa. Người nuôi ong dú ở miền Tây vì vậy phải học đọc hai thứ: nhịp sông nước của vùng, và kế hoạch của những nhà vườn xung quanh.

Vì sao miền Tây khó có một lịch hoa chung

Ở vùng khác, cây ăn trái nở theo mùa khô mùa mưa, nên lịch hoa đoán được. Ở miền Tây, kỹ thuật kích ra hoa đã phổ biến lâu năm. Nhà vườn tính ngày bán trái rồi lùi lại để xử lý cho cây trổ bông. Kết quả là trong một xã có thể có vườn đang nở vào bất cứ tháng nào. Với người nuôi ong, điều này vừa tốt vừa phiền: tốt vì hoa trải đều hơn, phiền vì không thể chép lịch của nhà khác mà dùng.

Còn một điều nữa: vườn trổ bông là vườn được phun thuốc dưỡng bông và trị sâu, rệp. Ong dú đang lấy mật trên chính những cây ấy.

Ba dải sông nước và nguồn hoa đặc trưng

Nguồn nền: dừa, bần và bờ mương

Dừa trổ buồng gần như quanh năm, mỗi cây một buồng hoa nối nhau. Bần, cây bụi và cỏ dại trên bờ mương, bờ kênh cũng nở rải rác. Đây là thứ ít ai để ý nhưng chính nó giữ đàn qua những tuần không có vườn nào trổ bông. Vườn nào còn giữ hàng dừa, bờ mương không phát trụi là vườn dễ nuôi ong.

Lịch theo mùa, nhìn từ sông nước

• Đầu mùa khô (khoảng tháng 12 đến tháng 1): nước rút, nhiều vườn trái vào đợt trổ bông chính vụ, đàn tích nhanh.
• Giữa và cuối mùa khô (khoảng tháng 2 đến tháng 4): nắng gắt, kênh rạch cạn, ở các tỉnh ven biển mặn có thể vào sâu, cây cỏ ven đường khô. Đây thường là quãng hụt, nhất là ở dải ven biển.
• Đầu mùa mưa (khoảng tháng 5 đến tháng 7): mưa xuống, cỏ cây bờ mương bung lên, đàn hồi lại.
• Giữa mùa mưa đến mùa nước (khoảng tháng 8 đến tháng 11): ở đầu nguồn, nước nổi lên; mưa dầm làm ong ít ra. Vườn được xử lý trái vụ có thể trổ bông trong quãng này.

Những mốc trên chỉ là khung. Năm nào mặn đến sớm, nước lũ lớn hay nhỏ đều làm lịch xê dịch. Đọc thêm diễn biến thời tiết theo tháng ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Hẹn với chủ vườn: năm việc nên làm

1. Hỏi chủ vườn xung quanh dự định xử lý cho cây ra hoa vào khoảng tháng nào trong năm.
2. Xin được báo trước một ngày khi họ phun thuốc lúc cây đang trổ bông. Ngày đó đóng cửa tổ từ sáng sớm đến chiều, hoặc dời thùng.
3. Ghi lại lịch của từng vườn trong bán kính vài trăm mét; ong dú bay không xa nên chỉ những vườn này là đáng kể.
4. Đổi lại, cho chủ vườn biết ong dú giúp thụ phấn và không có ngòi đốt, không ảnh hưởng người hái trái.
5. Giữ lại hàng dừa, khóm bần, bờ mương có cỏ hoa quanh chỗ đặt thùng làm nguồn nền.

Mùa nước nổi và mùa mặn: chuyện chỗ đặt thùng

Ở đầu nguồn, chọn chỗ đặt thùng phải tính mực nước cao nhất từng thấy ở nhà mình, kê thùng cao hơn hẳn và chống kiến kỹ vì kiến dồn lên chỗ khô. Ở dải ven biển, mùa khô mặn vào làm cây cối quanh kênh héo, nước kênh không còn dùng được; nên để sẵn một khay nước ngọt gần thùng. Gió mạnh mùa mưa bão ven biển cũng cần chèn, buộc thùng chắc chắn. Cách người nuôi khác bố trí cho từng dải có ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Mua bán tổ, mật trong vùng

Miền Tây có nhiều người nuôi ong dú nhỏ lẻ, tổ và mật hay được trao đổi trong xóm. Khi cần tìm thêm tổ hoặc muốn bán bớt mật dư, người nuôi có thể đăng lên chợ cho.ongdu.com, nơi người nuôi các vùng gặp nhau mua bán trực tiếp.

Ai mới tập nuôi, muốn có tổ giống đã tách ổn định để khỏi phải dò dẫm từ đầu, hoặc cần mật ong dú làm quà về quê, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh tại ongquy.com. Trại có mật ong dú, tổ giống, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi. Mật ong dú chua thanh, nhiều nước, mua về nhớ cất ngăn mát.

Câu hỏi thường gặp