Trồng thêm cây gì ở miền Tây cho ong dú: liếp, mương, kênh

Vườn miền Tây có một cấu trúc rất riêng: liếp đất cao xen mương nước, bờ kênh chạy quanh, nhà nằm sát mé sông. Chính cấu trúc đó quyết định nên trồng gì cho ong dú. Mặt liếp khô ráo hợp cây này, mép mương ẩm hợp cây khác, bờ kênh lại có những loài mọc sẵn mà chỉ cần biết giữ. Trồng đúng chỗ thì gần như quanh năm có hoa; trồng sai chỗ thì mùa nước lên là mất trắng.

Mặt liếp: tận dụng khoảng hở giữa cây ăn trái

Liếp vườn miền Tây thường trồng dừa, xoài, bưởi, nhãn, chôm chôm… Những cây này cho ong hoa theo đợt, rồi im lặng một thời gian dài khi nuôi trái. Khoảng đất trống dưới tán, chỗ còn nắng lọt xuống, là nơi trồng xen:

• Rau gia vị để trổ bông: húng, tía tô, kinh giới, rau răm, ngò. Nhà nào ở miền Tây cũng có sẵn, chỉ cần chừa vài bụi không cắt.
• Cúc dại, sài đất bò dưới gốc, vừa giữ ẩm đất liếp vừa có hoa nhỏ.
• Đậu, bầu, mướp leo hàng rào đầu liếp.

Dừa đáng nói riêng: buồng hoa dừa ra nối tiếp nhau, nên vườn có dừa thường đỡ hở hơn vườn chỉ có cây trái ra hoa một đợt.

Mép mương: chỗ ẩm, hoa bền

Mép mương lúc nào cũng ẩm, kể cả giữa mùa khô. Đây là chỗ hoa dại sống lâu nhất. Rau muống, rau dừa, rau ngổ, các loại cỏ hoa ven nước mọc tự nhiên; ong dú hay ghé những bông nhỏ này. Việc của mình chủ yếu là đừng phát sạch. Nếu cần làm cỏ để thông dòng, chia mương thành từng đoạn, làm đoạn này rồi chừa đoạn kia, để lúc nào cũng còn một phần đang nở.

Bờ kênh: giữ cây có sẵn

Bờ kênh rạch miền Tây thường có bần, dừa nước, tràm, ô rô, các bụi cây dại. Nhiều người phát quang cho thoáng, vô tình cắt mất một nguồn hoa và nguồn nhựa đáng giá. Tràm ra hoa nhiều; ở những vùng có rừng tràm, người nuôi ong vẫn tìm đến mùa tràm nở. Bần, dừa nước cũng có hoa mà ong ghé.

Lời khuyên ở đây là giữ, không phải trồng. Nếu bờ kênh nhà mình đã trụi, trồng lại vài cây tràm hoặc để cây dại mọc lại một đoạn là đủ. Muốn biết vùng mình có những mùa hoa lớn nào, xem chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Quanh nhà: chỗ cao ráo cho cây mới

Cây mới trồng sợ ngập nhất. Vì vậy những cây trồng hẳn cho ong, như ngũ sắc, mười giờ, chùm ngây, nên đặt ở nền nhà, sân phơi, chỗ đất đã đắp cao. Đây cũng thường là chỗ đặt thùng, nên hoa gần thùng, ong đỡ tốn sức.

Bảng tóm cây theo chỗ trong vườn

Mùa nước lên và gió chướng: giữ khu tổ thế nào

1. Kê thùng cao hơn mức nước lớn nhất mấy năm gần đây, hỏi người lớn tuổi trong xóm là biết mốc.
2. Chân kệ đặt trong lon nước hoặc bôi dầu nhớt để chặn kiến; miền Tây kiến vàng, kiến đen rất nhiều.
3. Phát gọn cỏ sát chân kệ, phần còn lại của vườn thì để hoa.
4. Mùa khô có gió chướng, đặt thùng khuất sau hàng dừa hoặc vách nhà, quay cửa tổ tránh hướng gió.
5. Sau đợt nước rút, gieo lại hạt hoa dại ở chỗ đất mới bồi, hoa lên rất nhanh.

Cách người nuôi trong vùng xoay xở mùa nước có ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Có đàn rồi, muốn mở rộng

Khi vườn đã đủ hoa, người miền Tây hay tính thêm đàn. Nên lấy tổ giống đã tách từ trại có nghề, đàn khỏe, có chúa, chứ không bắt tổ trong rừng tràm. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật. Còn muốn mua bán tổ, mật với người nuôi khác ở đồng bằng thì ghé chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp