Hoa dại quanh nhà miền Tây: bờ mương nuôi ong dú

Nhà miệt vườn nào cũng có một con đường đất từ hiên nhà dẫn xuống mé mương. Đi trên con đường đó vào một buổi sáng, người nuôi ong dú sẽ thấy cả cái kho thức ăn của đàn trải thành từng tầng: sân trước có chậu rau, gốc dừa có cỏ, bờ liếp có dây leo, sát mé nước có bụi bần, cây ô rô. Nhãn, chôm chôm, sầu riêng nở thì vui, nhưng mỗi thứ chỉ được vài tuần. Những tầng thấp kia mới là chỗ đàn ăn quanh năm.

Điều riêng của sông nước là các tầng này không đứng yên. Con nước lên xuống mỗi ngày và mỗi mùa, kéo theo cả lớp hoa nền. Hiểu nhịp nước là hiểu được lúc nào đàn dư, lúc nào đàn thiếu.

Bốn tầng hoa từ hiên nhà xuống mé nước

Tầng sân nhà

Chậu rau thơm, giàn bầu bí, mồng tơi, khóm hoa trồng chơi. Đây là tầng không bao giờ ngập và người nuôi nắm chắc nhất. Để vài chậu rau già ra bông là thêm nguồn cho đàn.

Tầng gốc cây ăn trái

Dưới tán nhãn, dừa, cam thường có lớp cỏ thấp. Vườn giữ cỏ để chống xói liếp sẽ có hoa nhỏ nở rải rác. Vườn xịt thuốc cỏ thì tầng này trống trơn.

Tầng bờ liếp, bờ mương

Đây là kho lớn nhất mà ít ai coi là kho: cỏ hoa ven bờ, dây leo bò trên hàng rào, cây bụi mọc tự nhiên. Nở gần như quanh năm, đúng loại hoa nhỏ ong dú ưa.

Tầng mé nước

Bần, ô rô, cây bụi ven kênh và lớp cỏ sát mép nước. Tầng này giàu nhưng chịu ảnh hưởng con nước trực tiếp nhất.

Con nước đổi chỗ ăn của đàn như thế nào

Nhiều người nhận thấy đàn hay hụt vào cuối mùa nước lên: tầng thấp ngập, cây ăn trái chưa vào mùa bông. Đó là lúc hoa trên liếp cao và quanh nhà quý nhất. Mục Khí hậu & mùa vụ có thêm cách giữ tổ khô ráo mùa nước.

Phát cỏ bờ mương sao cho không cắt nguồn

Bờ mương phải phát, không thì rắn rết, chuột làm hang, bờ sạt. Nhưng có khác biệt lớn giữa phát chọn và phát trắng:

• Phát theo đoạn, mỗi lần một nửa chiều dài bờ, lần sau làm nửa còn lại.
• Chừa lớp cỏ sát mép nước nếu không vướng lối đi, nó vừa giữ bờ vừa có hoa.
• Không đốt cỏ sau khi phát. Lửa làm chết luôn gốc cỏ hoa và khói rất hại tổ ong gần đó.
• Không phun thuốc cỏ trên bờ mương. Thuốc theo nước xuống kênh, ảnh hưởng cả xóm.

Thuốc phun lúa, phun vườn: nỗi lo lớn hơn thiếu hoa

Ở vùng lúa xen vườn, ruộng kế bên phun thuốc là chuyện thường. Ong dú đi kiếm ăn ra ruộng lúc đó có thể dính thuốc. Thiếu hoa thì đàn chỉ yếu, còn dính thuốc thì đàn có thể mất cả lứa ong thợ. Vài việc nên làm:

1. Làm quen với chủ ruộng, chủ vườn kế bên, xin được báo trước ngày phun.
2. Đặt tổ ở phía xa ruộng nhất, có vườn cây chắn giữa.
3. Ngày phun, hạn chế ong ra bằng cách thu hẹp cửa tổ từ sáng sớm.
4. Giữ đủ hoa gần tổ để đàn không phải bay ra ruộng tìm ăn.

Bà con trong vùng chia sẻ thêm nhiều cách ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Giống tốt cho miệt vườn

Miệt vườn ẩm, kiến và mối nhiều, nên đàn mới về phải đủ khoẻ để tự giữ tổ. Mua tổ tách đàn ở nơi có nghề, không mua tổ bắt từ rừng hay tổ phá từ cây. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Ai muốn tìm người bán tổ hoặc gom mật gần nhà mình ở miền Tây có thể xem chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp