Chuẩn bị mùa mưa nuôi ong dú miền Tây: nước nổi, triều

Năm ngoái nước lên tới đâu? Đó là câu đầu tiên người nuôi ong dú miền Tây nên tự hỏi khi bước vào mùa mưa. Ở vùng sông nước, mưa chỉ là một nửa câu chuyện. Nửa còn lại là nước: nước nổi tràn về các tỉnh đầu nguồn, triều cường dâng vào những tháng cuối năm, mương vườn đầy tới mép liếp. Một thùng ong đặt đúng chỗ trong mùa khô có thể nằm sát mặt nước khi mùa nước tới.

Đo mốc nước trước khi kê thùng

Người miền Tây hay nhớ mốc nước bằng những dấu rất đời thường: vết bùn trên cột nhà, ngấn rêu trên gốc cây, bậc thềm thứ mấy. Hỏi người lớn tuổi trong xóm cũng biết năm nào nước lớn tới đâu. Lấy mốc cao nhất mà nhà mình từng thấy làm chuẩn, rồi kê thùng cao hơn hẳn mốc đó, vì có những năm nước còn lên cao hơn.

Vườn mương liếp có lợi thế là mặt liếp cao hơn mương. Thùng nên đặt giữa liếp, chỗ đất cao và chắc nhất, không đặt sát bờ mương vì bờ mương ngấm nước lâu ngày dễ sạt.

Ba kịch bản nước và cách ứng phó

Vùng ven biển và giữa đồng: triều cường, ngập ngắn

Nước dâng theo con nước rồi rút trong ngày. Thùng kê đủ cao là ổn. Việc chính là giữ chân giá không bị xói và kiểm lại sau mỗi đợt triều lớn.

Vùng ven sông lớn: ngập lâu hơn, đất mềm

Chân kê đứng trong đất ngậm nước nhiều tuần thì dần lún. Nên dùng chân bê tông hoặc trụ có đế, không dùng cọc tre, cọc gỗ chôn thẳng xuống đất vì sẽ mục ngay trong mùa.

Vùng đầu nguồn: nước nổi ngập sâu nhiều tháng

Ở những nơi nước nổi về hằng năm, kê cao thôi chưa chắc đủ. Nên chuẩn bị sẵn một chỗ đặt tổ cao ráo, có thể là trên nền nhà, sàn gác, hay nhờ nhà người quen ở chỗ cao hơn. Đến lúc nước bắt đầu lên thì dời.

Cách dời tổ khi nước lên

1. Chọn buổi tối, khi ong đã về tổ hết.
2. Bịt cửa tổ bằng lưới hoặc nút xốp có khe thở, không bịt kín hoàn toàn.
3. Giữ thùng thẳng, không nghiêng, không xóc. Chở bằng xuồng thì đặt thùng lên tấm ván ở giữa, chèn chắc.
4. Đặt ở chỗ mới, kê cao, che mưa, rồi đợi sáng hôm sau mới mở cửa.
5. Vài ngày đầu ong sẽ bay định hướng lại. Không mở thùng kiểm tra trong tuần đầu nếu không thật cần.

Kiến dồn lên cao khi nước lên

Đây là điều người mới nuôi hay bất ngờ. Khi mặt đất ngập, kiến và nhiều loài bò khác phải tìm chỗ khô. Chân giá ong, bờ liếp, gốc cây đều là chỗ chúng leo lên. Một đàn ong dú đang ổn có thể bị kiến tấn công ngay trong mùa nước.

Không rải thuốc diệt kiến quanh thùng. Thuốc theo nước lan ra, và ong đi lấy nước cũng có thể mang về tổ.

Độ ẩm miền Tây: kéo dài cả mùa

Ngay cả khi nước không ngập tới thùng, hơi ẩm vẫn thấm vào gỗ suốt nhiều tháng. Dấu hiệu là nắp trong đọng giọt, góc thùng lên mốc, mùi chua thơm quen thuộc chuyển thành mùi ngai ngái. Nên chọn thùng gỗ dày, mái che có độ dốc để nước chảy đi, và để một khe nhỏ thoát hơi ở chỗ ong không đi qua. Đặt thùng nơi có nắng sáng chiếu tới giúp gỗ khô nhanh sau mỗi trận mưa.

Bù lại, mùa mưa là lúc vườn trái miền Tây vào mùa ra hoa ra trái của nhiều loại cây. Muốn biết cây nào cho ong ăn vào lúc nào thì xem Nguồn hoa địa phương; các kiểu nuôi trong vườn mương liếp có ở Mô hình nuôi phù hợp.

Mất tổ sau mùa nước thì làm lại thế nào

Mùa nước lớn đôi khi vẫn làm mất đàn dù đã chuẩn bị. Đừng vì vậy mà đi bắt tổ hoang trong rừng tràm hay bọng cây: đàn bắt về thường không sống, mà còn làm mất đàn ngoài tự nhiên. Muốn có lại đàn, nhận tổ giống đã nhân bằng tách từ trại. Trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống, cùng mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, xem tại ongquy.com. Người nuôi trong vùng muốn tìm nhau để trao đổi tổ hay bán mật dư thì có thể đăng lên chợ của người nuôi. Chở tổ đi xa nên chờ nước rút, đường khô.

Câu hỏi thường gặp