Ong dú miền Tây mùa khô: mặn, ẩm và vườn trái ra bông

Mùa khô ở miền Tây không giống mùa khô ở miền Đông hay Tây Nguyên. Vườn vẫn xanh nhờ mương, trời vẫn ẩm, cây trái nhiều nơi còn được xử lý ra hoa đúng mùa này. Vì vậy nhiều người nuôi ong dú dưới đồng bằng nghĩ đàn mình không có gì phải lo từ tháng Chạp tới tháng Tư. Thực tế, có ba chuyện riêng của vùng sông nước khiến đàn hao mà người nuôi ít để ý: nước mặn lấn vào, ẩm mốc trong thùng, và thuốc phun trên vườn trái đang ra bông.

Bài này đi theo ba hiểu lầm hay gặp, rồi tới những việc cụ thể nên làm.

Hiểu lầm thứ nhất: vườn còn xanh thì ong đủ ăn

Lá xanh nhờ nước mương, nhưng hoa thì tuỳ từng vườn. Một khu toàn dừa hay toàn lúa sau thu hoạch có thể gần như không có gì cho ong dú trong nhiều tuần. Ngược lại, vườn sầu riêng, chôm chôm, xoài, bưởi được xử lý ra hoa lại có những đợt hoa rộ ngắn.

Cách đánh giá đúng là nhìn ong chứ không nhìn lá: đứng trước cửa tổ năm phút giữa buổi sáng, đếm sơ có bao nhiêu con về với chân bám phấn. Ít hẳn so với tháng trước là nguồn ăn đã thưa. Tìm hiểu cây gì cho hoa vào tháng nào quanh vùng ở mục Nguồn hoa địa phương.

Hiểu lầm thứ hai: sống cạnh sông thì không lo nước

Từ khoảng tháng Hai tới tháng Tư, những năm nước ngọt từ thượng nguồn về ít, mặn lấn sâu vào các tỉnh ven biển như Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau. Nhà vườn phải đóng cống, trữ nước ngọt. Ong thì không biết chọn: chúng sẽ uống ở mép mương gần nhất, kể cả khi nước đã lợ.

Cách đơn giản là chủ động cho ong một nguồn nước ngọt gần tổ:

1. Lấy nước ngọt từ lu, bồn trữ, đổ vào khay nông.
2. Bỏ sỏi, vỏ dừa khô hoặc cành nhỏ vào để ong bám, không chết đuối.
3. Đặt khay trong bóng mát cách thùng vài mét, thay nước mỗi ngày.
4. Giữ đúng một chỗ suốt mùa để ong quen đường.

Ong quen nguồn nước sạch gần nhà sẽ ít bay ra mép mương. Theo dõi tin dự báo mặn của địa phương mỗi mùa khô để chuẩn bị trước.

Hiểu lầm thứ ba: mùa khô thì thùng khô

Ở đồng bằng, kể cả mùa khô, sương đêm và hơi nước từ mương vẫn làm không khí rất ẩm. Thùng đặt sát mặt đất, dưới tán rậm, ít gió sẽ ẩm từ chân lên. Dấu hiệu dễ thấy khi mở nắp: mùi ẩm mốc, vách tổ mềm nhũn, bầu phấn có lớp mốc trắng hoặc xanh.

Vườn trái ra bông và chuyện phun thuốc

Miền Tây nhiều nơi xử lý cho cây trái ra hoa nghịch vụ hay đúng vụ trong mùa khô, kèm theo là các đợt phun thuốc giữ bông, trừ sâu. Ong dú đi lấy hoa đúng lúc phun sẽ không về, đàn hao dần mà không thấy xác trước cửa.

• Hỏi lịch phun của nhà vườn kế bên, nhất là các vườn trong vòng vài trăm mét.
• Những hôm phun, có thể tạm chặn cửa tổ từ sáng, mở lại chiều, khi thùng nằm trong bóng mát.
• Nếu nuôi trong chính vườn mình, ưu tiên các cách phòng sâu ít độc với côn trùng có ích, và không phun lúc cây đang nở rộ.

Kinh nghiệm của nhiều hộ đồng bằng khi nuôi ong cùng vườn trái được chia sẻ ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Những việc còn lại: để yên và cho ăn đúng lúc

Mùa khô không tách đàn, không thu mật. Mở thùng càng ít càng tốt, vì mỗi lần mở là hơi ẩm và kiến có thêm cơ hội. Chỉ hỗ trợ thức ăn khi bầu mật đã cạn và ong non bị kéo ra: đặt khay nhỏ nước đường loãng hoặc mật ong dú bên trong thùng, cho ít một.

Mua tổ, bán mật sau mùa khô

Đàn khoẻ qua mùa khô sẽ bung mạnh khi mưa về, đó cũng là lúc hợp để tách hoặc mua thêm tổ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, mật ong dú, sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật; xem các dòng hàng tại ongquy.com. Người nuôi trong vùng muốn trao đổi tổ, bán mật với nhau thì có thể đăng trên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp