Nhiệt độ, độ ẩm nuôi ong dú miền Tây: chống ẩm miệt vườn

Hỏi người nuôi ong dú ở miệt vườn lo nhất điều gì, hiếm ai trả lời là nóng hay lạnh. Đồng bằng ấm quanh năm, nhiệt độ ngày đêm chênh ít, đó là điều kiện ong dú thích. Cái làm người ta đau đầu là nước: hơi nước từ sông rạch, mương liếp, đất vườn lúc nào cũng ẩm, mưa dầm mùa mưa, nước lên mùa lũ ở vùng đầu nguồn. Thùng ong ở đây hỏng vì ẩm nhiều hơn vì bất cứ lý do nào khác.

Bài này bắt đầu từ chỗ người nuôi thấy được, những gì hiện ra khi mở nắp, rồi lần ngược lại nguyên nhân và cách sửa.

Mở nắp ra thấy gì thì biết thùng đang quá ẩm

Giọt nước dưới nắp

Thỉnh thoảng có vài giọt sau đêm mưa là bình thường. Ngày nào cũng ướt, nhất là khi trời đã ráo, là hơi ẩm từ dưới bốc lên hoặc thùng đặt chỗ không có gió.

Vệt mốc ở góc và đáy

Mốc trắng, mốc xanh bám góc thùng, chỗ ong ít lui tới. Đàn mạnh tự dọn được; đàn yếu thì mốc lan dần vào khu dự trữ.

Bầu phấn có mùi lạ, bầu mật loãng hơn thường

Mật ong dú vốn chua thanh và nhiều nước, nhưng nếu bầu mật cứ loãng mãi không đặc lên, phấn dự trữ có mùi hôi thay vì mùi chua dịu, đó là dấu hiệu tổ ẩm kéo dài.

Sáp mềm, bầu ấu trùng xẹp

Sáp ong dú vốn dẻo, nhưng mềm nhũn, bầu dính vào nhau là quá ẩm, thường đi kèm thùng đặt dưới tán quá dày.

Ba việc gốc khi đặt thùng ở vườn liếp

1. Kê cao. Đất vườn miền Tây giữ nước, sáng sớm hơi ẩm bốc lên rõ. Giá kê cao ngang hông là ổn, chân giá có vành chống kiến.
2. Xa mép mương. Đặt thùng giữa liếp, không đặt ngay bờ mương hay bến nước. Gần nước tiện cho ong uống, nhưng ong dú chỉ cần một chút nước, không cần sát mép.
3. Đón nắng sáng. Vườn sầu riêng, măng cụt, chôm chôm tán dày. Tỉa bớt một khoảng cho nắng sớm lọt tới cửa tổ, thùng sẽ ráo nhanh sau đêm ẩm.

Thêm một việc nhỏ: nắp thùng nên có tấm che riêng nghiêng về sau, chừa khe gió giữa tấm che và nắp. Nước mưa không đọng, nắp không bị hấp hơi.

Lịch ẩm theo mùa ở đồng bằng

Mùa nước lên: dời thùng trước, đừng chờ

Ở những vùng đầu nguồn hay có nước lên mỗi năm, người nuôi nên đánh dấu chỗ cao nhất trong vườn từ mùa khô, để khi nước bắt đầu lên là dời được ngay. Dời thùng ong dú nên làm lúc chạng vạng khi ong đã về hết, bịt cửa nhẹ nhàng, khiêng êm, đặt chỗ mới rồi mở cửa. Dời quãng ngắn trong vườn thì đàn quen lại sau vài ngày.

Đừng để thùng đứng giữa nước rồi mới xoay xở. Nước dâng quanh chân giá làm ẩm tăng vọt và kiến dồn lên thùng tìm chỗ khô.

Mùa gió chướng và chuyện nước uống

Khi gió chướng thổi, trời ráo, đây lại là lúc thùng khô thoáng nhất trong năm, đàn ở chỗ đặt tốt sẽ phục hồi rõ. Chỉ cần chắn bớt gió thổi thẳng vào cửa tổ. Vùng ven biển cuối mùa khô có thể có nước mặn vào kênh rạch; ong cần nước ngọt, nên đặt một chậu nước sạch có cành cho ong đậu gần thùng.

Những kiểu bố trí vườn hợp với miệt vườn được gom ở Mô hình nuôi phù hợp; còn mùa hoa từng loại cây trái có ở Nguồn hoa địa phương.

Ghi chép để biết chỗ nào trong vườn hợp nhất

Cùng một vườn mà thùng đầu liếp khô ráo, thùng cuối liếp mốc liên tục, chuyện này rất thường. Cách nhanh nhất để tìm ra quy luật là ghi lại: ngày mở thùng, nắp có đọng giọt không, có mốc không, bầu mật thế nào. Ứng dụng quản lý trại ong giúp ghi chép từng đàn và nhắc lịch kiểm tra, sau một mùa mưa là thấy rõ thùng nào cần dời. Ai muốn bắt đầu bằng đàn khỏe, hoặc tìm mật ong dú, đồ dùng từ sáp ong dú, có thể xem trại ong dú Ong Quý ở Tây Ninh, nơi tách tổ giống và nuôi ong dú thuần nhiều năm.

Câu hỏi thường gặp