Thời tiết cực đoan miền Tây: giữ đàn ong dú mùa nước nổi

Ở miền Tây, người ta không hỏi năm nay có nước không, mà hỏi nước lên tới đâu. Với đàn ong dú đặt trong vườn sát mé kênh, câu hỏi đó quyết định thùng nằm yên hay phải dời. Khác với vùng cao nơi lo gió đổ thùng, ở đồng bằng nước mới là thứ đến từ từ rồi bất ngờ vượt qua chân giá chỉ trong một con nước.

Nhưng miền Tây không một kiểu. Đầu nguồn sợ nước nổi, vùng giữa sợ triều cường và giông dọc sông, vùng ven biển mùa khô lại sợ hạn mặn làm cây trái ít bông. Đọc phần ứng với vùng mình là đủ.

Mỗi vùng đồng bằng sợ một kiểu

Những mốc thời gian trên là thường lệ; từng năm có thể sớm hay muộn. Theo dõi bản tin thuỷ văn địa phương và hỏi người lớn tuổi trong xóm vẫn là cách sát nhất.

Mùa nước nổi: làm trước, đừng chờ nước tới gầm

Trước khi nước lên

1. Tìm vết nước cao nhất các năm trước trên thân cây, cột nhà, vách chuồng. Đó là mốc tối thiểu.
2. Kê chân giá cao hơn mốc đó một khoảng rộng tay, vì có năm nước lên cao hơn.
3. Nếu vườn ngập sâu nhiều tuần, tính sẵn chỗ dời tổ: gò cao, hiên nhà, sàn nhà sàn.
4. Dời vào chiều tối khi ong đã về, bịt cửa tổ nhẹ bằng lưới thoáng, khiêng thẳng, tránh nghiêng lắc.
5. Tới chỗ mới thì đặt thùng yên, mở cửa tổ, để đàn làm quen.

Trong lúc ngập

Vườn ngập thì nguồn hoa quanh tổ cũng giảm. Ong dú bay không xa, nên đàn phải sống nhờ phần mật đã tích. Không thu mật trong mùa này. Kiến và côn trùng bò cũng dồn lên chỗ khô, mà chân giá thùng lại là một trong những chỗ khô hiếm hoi, nên phải giữ chén nước chống kiến luôn đầy và sạch.

Khi nước rút

Đất sình, chân giá dễ lún lệch. Kiểm lại từng chân, chêm đế. Nếu đã dời tổ thì chỉ đưa về chỗ cũ khi nền đã khô cứng, và nhớ đặt đúng hướng cửa như trước.

Triều cường và giông dọc sông

Vườn trái liền thửa ở vùng giữa thường có bờ bao. Khi triều cường lên cao gặp mưa lớn, nước có thể tràn qua bờ trong một đêm. Chân giá đặt sát mương là chỗ bị ngấm đầu tiên. Nên đặt thùng ở giữa líp vườn, cao ráo, không đặt sát mé mương. Giông mùa mưa trên sông rạch thường đi kèm gió mạnh thốc từ mặt nước vào; thùng ven bờ nên buộc vào giá và giá kê trên đế rộng để không lún vào đất mềm.

Mùa khô hạn mặn ở vùng ven biển

Năm nào nước mặn vào sâu, cây trái ven biển ít bông, bông rụng, đàn thiếu mồi. Lúc này cần hai việc: khi thu mật trước đó phải chừa đủ dự trữ cho đàn, và đặt một khay nước ngọt sạch gần tổ, vì ong cần nước để làm mát tổ mà nước mương thì đã mặn. Có thể trồng thêm vài loại cây hoa chịu hạn, ra bông rải rác quanh nhà để đàn có mồi lắt nhắt. Nguồn hoa từng vùng được bàn ở mục Nguồn hoa địa phương.

Gầy lại đàn sau một mùa nước xấu

Năm nào nước lớn làm hao đàn thì đừng vội mua thật nhiều về thay. Giữ vài đàn khoẻ, đợi mùa hoa sau Tết rồi tách dần. Ai cần thêm tổ giống, hoặc mới bắt đầu, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng: có tổ ong dú giống, mật ong dú, hộp quà mật, cùng son dưỡng môi từ sáp ong dú. Trong vùng thì tìm người bán tổ, đổi mật ở chợ Ong Dú cũng tiện, đỡ đường vận chuyển xa.

Câu hỏi thường gặp