Chuyển mùa miền Tây: cửa tổ ong dú theo con nước

Hỏi người miền Tây mùa nào trong năm, nhiều người trả lời bằng con nước chứ không bằng tháng: nước lên, nước ròng, nước rút. Với ong dú cũng vậy. Ở đồng bằng sông Cửu Long, chuyển mùa không chỉ là lúc mưa đầu mùa rơi xuống, mà còn là lúc nước bắt đầu lên đồng ở đầu nguồn, và khi nước rút lộ ra mặt đất, cỏ mọc, bông nở.

Cùng một chữ miền Tây nhưng vườn ở Châu Đốc khác vườn ở Cái Bè, khác hẳn rẫy ven biển Trà Vinh hay Bạc Liêu. Nên trước khi đọc cửa tổ, phải biết thùng mình đang đứng ở tiểu vùng nào.

Ba tiểu vùng, ba kiểu chuyển mùa

Mốc thứ nhất: mưa về

Sau những tháng nắng, mưa đầu mùa ở miền Tây đến bằng vài trận giông chiều, rồi đều dần. Với đàn ong dú, những ngày đầu không có gì đổi nhiều. Cái cần nhìn là một hai tuần sau đó, khi cỏ bờ ruộng, rau dại ven mương, cây tạp trong vườn bắt đầu ra hoa.

Dấu hiệu đàn đã sang mùa

• Buổi sáng ong ra sớm hơn, đông hơn, kéo dài lâu hơn.
• Ong về mang phấn ở chân, nhiều con một lúc.
• Ong tha nhựa cây về vá tổ, đắp ống cửa.
• Lính gác đứng dày, phản ứng nhanh với ong lạ hoặc kiến.

Việc nên làm lúc này

Đây là thời điểm dễ chịu để mở thùng xem tổng thể: tổ có mốc sau mùa khô không, ván có nứt không, có kiến làm tổ trong khe không. Đàn đang khỏe lên nên chịu được một lần mở, miễn là làm nhanh, vào sáng ráo, rồi đóng kín.

Mốc thứ hai: nước lên rồi rút

Ở những huyện đầu nguồn, mùa nước nổi biến cả cánh đồng thành mặt nước. Thùng ong dú đặt thấp phải được kê lên giàn cao hoặc dời lên gò, sân nhà. Kiến và các loài bò sát tìm chỗ khô cũng dồn lên chính những chỗ đó, nên chống kiến lúc này quan trọng hơn mọi mùa.

1. Kê thùng cao hơn mức nước những năm trước đã từng lên tới.
2. Chân giàn đặt chén nước hoặc quấn vật chống kiến, kiểm mỗi tuần.
3. Không dời thùng vào ban ngày; dời lúc chạng vạng khi ong đã về hết, đóng cửa tổ lại trước khi khiêng.
4. Đặt chỗ mới có bóng mát, cửa tổ không quay về hướng mưa tạt.

Khi nước rút, đất phù sa lộ ra, cỏ và cây bụi mọc rất nhanh. Đó là lúc nhiều đàn ở đầu nguồn bật lên rõ nhất. Cửa tổ đông dần, phấn về đều. Đây mới là lúc nghĩ tới tách đàn, chứ không phải ngay khi vừa mưa.

Kinh nghiệm kê giàn, dời thùng qua mùa nước của bà con trong vùng được gom ở chuyên mục Kinh nghiệm người nuôi.

Miệt vườn: bông trái và thuốc phun

Vườn xoài, bưởi, nhãn, sầu riêng miền Tây có lịch xử lý ra hoa riêng của từng nhà, nên quanh một thùng ong dú có thể có vườn đang trổ bông bất kỳ lúc nào. Điều đó tốt cho ong, nhưng đi kèm chuyện phun thuốc. Thấy cửa tổ đang đông bỗng sụt hẳn, dưới chân thùng có nhiều ong chết, thì nghĩ ngay tới chuyện vườn bên vừa phun. Thoả thuận với hàng xóm báo trước là cách bền nhất. Muốn biết vườn nào trổ bông lúc nào trong năm, xem chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Thêm đàn, bán mật: tìm đúng chỗ

Qua mùa nước, có nhà mất bớt đàn, có nhà dư đàn muốn bán. Mua bán tổ giữa người nuôi trong vùng tiện vì đàn quen khí hậu; có thể đăng hoặc tìm trên chợ mua bán tổ, mật của người nuôi. Nếu muốn tham khảo một trại nuôi bài bản, trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn nuôi, mật ong dú, hộp quà mật và các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem ở ongquy.com.

Câu hỏi thường gặp