Học nghề ong dú lâu năm miền Tây: một ngày theo nhà vườn

Muốn học nuôi ong dú ở miệt Tây, cách tốt nhất là xin theo chân một nhà vườn trọn một ngày. Không phải một buổi chụp hình, mà là một ngày dài từ lúc sương còn đọng trên lá cho tới khi mặt trời xuống sau hàng dừa. Ở vùng sông nước, đàn ong sống theo nhịp của con mương, của liếp vườn, của con nước lớn ròng, và chỉ ở lại cả ngày mới thấy được nhịp ấy.

Dưới đây là gợi ý một ngày học như vậy, chia theo buổi, kèm những điều nên để ý ở từng lúc.

Sáng sớm: nhìn cửa tổ khi sương còn trên lá

Đến sớm, trước khi chủ vườn ra liếp. Lúc này đứng cách thùng một quãng và chỉ nhìn. Ong dú thường bắt đầu ra vào khi nắng lên; thùng nào ra sớm, thùng nào ra muộn, thùng nào im lìm, đều là thông tin. Hỏi chủ vườn: thùng nào là thùng mạnh nhất, vì sao họ nghĩ vậy. Câu trả lời sẽ dạy mình cách đọc cửa tổ, thứ mà người nuôi lâu năm làm được chỉ trong vài giây.

Để ý cả chân kệ và vách thùng. Sương đêm ở vườn sát mương rất nặng; người đi trước thường kê thùng cao khỏi mặt liếp, có mái che dư ra để nước không chảy theo vách vào khe thùng.

Giữa buổi: đi một vòng liếp vườn

Khi ong đã đi làm đều, nhờ chủ vườn dẫn đi một vòng. Đây là lúc học về nguồn hoa: dừa, xoài, chôm chôm, bưởi, cam, cây tạp ven mương, rau màu trên bờ. Mỗi nhà vườn biết cây nào ra hoa vào tháng nào, cây nào ong ghé nhiều. Hỏi thêm họ có trồng thêm gì riêng cho ong không. Gợi ý cây hợp đất phù sa có ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Chuyện kiến vàng trong vườn cam quýt

Nhiều vườn cam, quýt, bưởi ở miền Tây nuôi kiến vàng để giữ cây. Kiến vàng có lợi cho vườn nhưng lại có thể quấy thùng ong. Người nuôi lâu năm thường đặt thùng ở khoảng không có cành cây chạm vào, chân kệ có vật chắn kiến, và tách khu ong khỏi khu cây có kiến vàng. Đây là chi tiết rất riêng của vùng, nên hỏi kỹ.

Buổi trưa: lúc nhà vườn mở thùng

Nhiều người chọn lúc nắng ráo, ong đi làm đông nhất để mở thùng kiểm tra, vì lúc ấy trong tổ ít ong, thao tác nhẹ hơn. Xin đứng cạnh và chỉ quan sát, không tự tay đụng vào. Những điều nên nhìn:

• Mặt trong nắp thùng có đọng hơi nước, có vết mốc không.
• Bọng phấn và bọng mật có khô ráo, có bọng nào bị chảy, bị lên men không.
• Họ xử lý chỗ ẩm thế nào: lau, phơi nắp, thay lớp lót, đổi thùng.
• Họ đóng thùng lại ra sao để không còn khe hở cho kiến, thằn lằn.

Buổi chiều: mưa chiều và chuyện mùa nước

Mùa mưa ở miền Tây hay có mưa chiều. Nếu may gặp một cơn mưa, hãy xem ong về tổ thế nào và thùng có bị nước tạt không. Đây cũng là lúc ngồi nói chuyện về cả năm. So sánh hai mùa:

Hiểu thêm nhịp mùa của vùng trong chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Câu hỏi đáng giữ lại cho cuối ngày

Khi đã thân hơn sau một ngày dài, hãy hỏi: nếu bắt đầu lại từ đầu, anh chị sẽ làm khác chỗ nào. Người nuôi ở miền Tây thường trả lời bằng chuyện chỗ đặt thùng và chuyện mùa nước, hai thứ mà sai một lần là mất cả mấy thùng. Nhớ ghi lại ngay khi về, vì những câu chuyện kể bên hiên nhà rất dễ quên.

Khi muốn có đàn riêng

Nhà vườn nào có tổ tách dư thì đó là nguồn tổ tốt nhất, vì đàn đã quen khí hậu vùng. Nếu không có, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, cùng mật ong dú, hộp quà mật và son dưỡng môi từ sáp ong dú; xem tại ongquy.com. Muốn thực hành mở thùng, tách đàn dưới sự hướng dẫn trước khi tự làm, có thể tham gia tour học thực hành tại trại.

Câu hỏi thường gặp