Tìm trại ong dú gần nhà ở miền Tây: tính theo sông nước

Miền Tây rộng, và «gần» ở đây có khi phải tính bằng số con sông phải qua chứ không phải số cây số. Một nhà vườn ở cù lao có thể nhìn thấy trại ong bên kia sông nhưng đi đường bộ thì vòng cả buổi. Thêm nữa, vùng đầu nguồn mùa nước nổi, vùng giữa toàn vườn trái liếp đất, vùng ven biển nhiễm mặn và có rừng tràm, rừng đước: ba kiểu đất, ba kiểu nuôi ong dú.

Cho nên người miền Tây đi tìm tổ giống nên hỏi «trại đó nằm trên loại đất nào» trước khi hỏi «trại đó ở đâu».

Ba tiểu vùng, ba kiểu trại

Đàn nuôi lâu ở tiểu vùng nào thì đã quen nhịp nước, nhịp hoa ở đó. Nhà mình ở vườn trái mà mua đàn ở vùng ven biển về cũng không sao, nhưng nên biết là đàn cần thời gian làm quen. Tìm hiểu cây ra hoa theo mùa ở từng vùng trong chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Nước và kiến: hai câu hỏi phân biệt người nuôi thật

Ở miền Tây, ai nuôi ong dú vài mùa đều từng mất đàn vì kiến hoặc vì ẩm. Hỏi về hai chuyện này là biết người bán có nuôi thật hay không.

Về kiến

Người nuôi thật sẽ chỉ cho mình chân giá tổ: ngâm trong lon nước, quấn dầu nhớt cũ, hoặc treo bằng dây có chặn. Họ biết mùa nào kiến lên mạnh và kể được đã mất tổ ra sao. Ai bảo «ong dú tự lo được kiến» thì chưa đủ kinh nghiệm.

Về ẩm và nước

Thùng kê cao bao nhiêu khỏi mặt đất, mái che ra sao để mưa dầm không thấm. Vùng đầu nguồn, hỏi thêm mùa nước họ dời tổ lên đâu. Câu trả lời cụ thể, có chi tiết là tín hiệu tốt.

Đi xem trại ở vùng sông nước

• Chọn ngày nắng ráo. Sau trận mưa dài, ong ra vào ít, khó đánh giá sức đàn.
• Nhìn quanh vườn. Có cây đang ra hoa, có hàng dừa, có mương sạch thì đàn có chỗ kiếm ăn và lấy nước.
• Hỏi xem đàn bán là đàn tách hay đàn bắt ngoài. Đàn tách từ tổ mẹ trong vườn là nguồn đáng tin; không nên mua tổ bắt từ rừng tràm, rừng ngập mặn.
• Nhìn ống cửa và bầu mật. Ống cửa đắp keo mới, bầu mật căng, không có mùi chua nồng là đàn ổn.

Chở tổ qua sông, qua cầu

Đường về nhà ở miền Tây hay có đoạn đường đal hẹp, cầu khỉ, cầu dài lộng gió, có khi phải đi ghe, xuồng. Với một thùng ong dú, mỗi cú xóc là cả tổ rung lên, bầu mật có thể vỡ. Nên:

1. Nhận tổ khi chiều đã tắt nắng, trại bịt cửa tổ giúp.
2. Đặt thùng trên gối mềm hoặc bao trấu, buộc chặt để không trượt.
3. Đi ghe thì để thùng ở giữa, tránh mũi ghe dội sóng.
4. Về tới nhà đặt luôn lên giá đã chống kiến, sáng hôm sau mới mở cửa.

Chọn thời điểm

Nhiều nhà vườn chọn mua tổ vào đầu mùa mưa, khi cây ra lộc, hoa nở lại sau mùa khô. Nên tránh đúng lúc nước lên cao ở vùng đầu nguồn và những đợt gió chướng mạnh cuối năm ở vùng ven biển. Theo dõi lịch mùa ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Khi trong xóm chưa ai bán tổ

Không phải xã nào ở miền Tây cũng có người nuôi ong dú đủ để bán. Khi đó có thể xem chợ mua bán tổ giữa người nuôi để tìm người gần nhất. Còn nếu muốn một nguồn giống rõ ràng và được hướng dẫn kỹ, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống tách từ đàn trong trại. Trại cũng có mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật, phù hợp làm quà khi về quê thăm nhà.

Câu hỏi thường gặp