Hỏi chủ vườn ong dú miền Tây theo mùa nước

Đi xem tổ ong dú ở miền Tây, người ta hay được dẫn ra vườn: mương nước, liếp cây, nhãn, chôm chôm, bưởi, cam, dừa. Thùng ong đặt dưới tán cây, gió mát, ong bay rộn. Cảnh đó dễ làm người mua gật đầu ngay. Nhưng vườn miền Tây đẹp nhất vào mùa khô; muốn biết đàn sống ra sao thì phải hỏi chuyện của những mùa mình không nhìn thấy.

Bài này không chia câu hỏi theo kiểu «hỏi về đàn, hỏi về giá», mà theo vòng một năm ở miền Tây. Mỗi mùa có một mối lo riêng, và chủ vườn nuôi thật sẽ có chuyện để kể cho từng mùa.

Vòng một năm và câu hỏi cho từng mùa

Chủ vườn nào trả lời đủ bốn dòng này, kể được năm nào nước lên cao, năm nào đàn yếu, thì gần như chắc là người nuôi lâu. Ai nói «miền Tây nuôi khoẻ quanh năm» thì chỉ mới thấy một mùa.

Chuyện kiến — nỗi lo riêng của vườn miền Tây

Nhiều vườn cam, quýt, bưởi ở miền Tây nuôi kiến vàng để giữ cây. Ngoài ra, mùa nước, kiến các loại bò lên chỗ cao, mà chỗ cao nhất thường lại là chân thùng ong. Kiến vào được tổ là đàn ong dú khó giữ.

• Hỏi chân thùng có ngâm nước, quét chất chống kiến hay treo dây không.
• Hỏi đàn từng bị kiến tấn công chưa, và cứu được không.
• Nhìn tận mắt: quanh chân kệ, dây treo có đường kiến bò không.

Nếu nhà mình cũng có vườn cây dùng kiến vàng, nói với chủ vườn để họ khuyên cách đặt thùng cách xa cây có tổ kiến.

Ẩm — điều nên xem bằng mắt

Không khí miền Tây ẩm quanh năm, càng ẩm hơn khi đặt thùng sát mương. Khi chủ vườn mở thùng, để ý:

1. Mặt trong nắp có đọng hơi nước, có lớp mốc trắng không.
2. Bầu mật có bầu nào vỡ, rỉ, có mùi chua gắt khác thường không.
3. Gỗ đáy thùng có mục, mềm không.
4. Khu ấu trùng có gọn gàng, ong non có đông không.

Ong dú không có ngòi đốt, nên người xem cứ đứng gần nhìn kỹ mà không cần đồ bảo hộ. Một thùng khô ráo giữa vườn ẩm là dấu hiệu chủ vườn chăm kỹ: kê cao, có mái che, cửa tổ quay đúng hướng.

Những câu về chính cái tổ

• Tổ tách từ đàn nào, khi nào? Ong dú nhân đàn bằng tách tổ trong vườn; tổ bắt ngoài tự nhiên về thì không nên mua.
• Lần cuối lấy mật là khi nào? Đàn vừa bị lấy mật trước mùa mưa dầm sẽ thiếu ăn.
• Có cho chở bằng xuồng, ghe không? Ở vùng sông nước, có khi phải qua đò, qua phà. Hỏi cách giữ thùng thẳng, không để ướt.
• Về nhà gặp chuyện thì gọi ai? Lời hứa hỗ trợ cụ thể đáng giá hơn lời khen đàn.

Muốn hiểu thêm nhịp mưa nắng, nước lên của vùng, đọc chuyên mục Khí hậu & mùa vụ; kinh nghiệm chống kiến, chống ẩm của các nhà nuôi thì có ở Kinh nghiệm người nuôi.

Muốn xem trước một trại làm bài bản

Hỏi được đúng câu là một chuyện, biết câu trả lời nào đúng là chuyện khác. Người mới thường chưa phân biệt được thùng khô tốt với thùng ẩm, đàn đông với đàn thưa. Cách nhanh nhất là tận mắt xem một trại làm đúng việc. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống tách từ đàn trong trại, có mật ong dú, các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi và hộp quà mật. Trại cũng có tour học thực hành: xem mở thùng, tách tổ, cách kê thùng chống kiến — những thứ về miền Tây áp dụng ngay được cho vườn nhà.

Câu hỏi thường gặp