Mua tổ ong dú miền Tây: trại lớn hay nhà vườn

Ở miệt vườn miền Tây, chuyện mua tổ ong dú thường bắt đầu rất tự nhiên: qua nhà hàng xóm chơi, thấy dãy thùng gỗ dưới gốc xoài, hỏi bán lại một tổ. Cũng có người lên mạng tìm trại đông thùng, hẹn chở tới tận nơi. Cả hai đường đều đi được. Thay vì so chung chung, bài này đi theo từng chặng của một lần mua tổ, và xem ở mỗi chặng thì bên nào làm tốt hơn.

Chặng 1: chuẩn bị chỗ đặt thùng trước khi đi mua

Ở miền Tây, chỗ đặt thùng quyết định nhiều hơn người ta tưởng. Đất vườn ẩm, mương liếp chằng chịt, mối và kiến sinh sôi nhanh. Vùng đầu nguồn còn có mùa nước lên, nền vườn có lúc ngập. Trước khi đi mua, nên chuẩn bị xong:

• Kệ hoặc cọc kê thùng đủ cao, cao hơn mức nước từng lên ở vườn nhà.
• Chân kệ có chén nước hoặc bôi mỡ để chặn kiến, không cho dây leo bò lên.
• Mái che chống mưa tạt, nhưng chừa thoáng để thùng không đọng hơi ẩm.
• Vị trí có nắng sớm, mát chiều, gần cây đang ra hoa.

Muốn biết vườn mình có cây gì cho hoa vào mùa nào, xem mục Nguồn hoa địa phương.

Chặng 2: đi xem đàn

Ở nhà vườn

Lợi thế lớn nhất là xem được đàn trong đúng khung cảnh giống nhà mình: cùng cây chôm chôm, sầu riêng, dừa, cùng độ ẩm, cùng kiểu kiến vàng kiến đen trong vườn. Chủ vườn thường nhớ tổ nào tách lúc nào, tổ nào từng bị mối. Có thể đứng xem đàn ra vào cả buổi, hỏi gì cũng được.

Ở trại đông thùng

Trại lớn có nhiều thùng cùng lúc để so, dễ chọn đàn mạnh. Nhiều trại có sổ ghi chép từng thùng. Nhưng nên để ý trại đặt thùng ở môi trường nào. Đàn quen chỗ khô thoáng mang về vườn sát mương sẽ phải thích nghi thêm.

Chặng 3: chở tổ về

Đường miền Tây hay qua cầu, có khi phải qua phà hoặc chở bằng xuồng. Tổ xóc mạnh có thể làm bể bầu mật, mật chảy ra dính ong. Mua của nhà vườn gần thì chặng này gần như không còn là vấn đề. Mua của trại xa thì hỏi họ đóng gói ra sao, có chèn thùng không, chở giờ nào.

Chặng 4: tuần đầu sau khi đặt thùng

1. Ngày đầu: đặt thùng đúng chỗ đã chuẩn bị, chờ ong yên rồi mới mở cửa tổ.
2. Mấy ngày sau: chỉ quan sát cửa tổ vào buổi sáng có nắng. Ong ra vào đều, có mang phấn về là tốt.
3. Cuối tuần: mở nắp nhẹ nhàng, nhìn xem có mốc, có kiến, có ruồi lính hay không. Không cạy phá bầu mật.
4. Gặp mưa dầm: kiểm tra mái che, lau khô hơi nước đọng quanh nắp.

Chặng này nhà vườn trong xóm có lợi thế rõ: có gì lạ thì chạy qua hỏi. Ai mua của trại xa nên xin trước lịch kiểm tra gợi ý. Kinh nghiệm của bà con miệt vườn về mùa mưa, mùa nước có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Những điều không nên bỏ qua dù mua ở đâu

• Không mua tổ bắt ngoài tự nhiên, trong bọng cây, hốc tường. Tổ giống nên là tổ tách từ đàn nuôi.
• Không mua tổ vừa tách vài hôm rồi chở đi xa.
• Hỏi vườn bên cạnh có phun thuốc vào lúc cây trổ bông không.

Thêm một chỗ để tham khảo

Người miền Tây lên Tây Ninh không quá xa, có thể ghé trại Ong Quý ở Trảng Bàng. Trại tách tổ giống từ đàn nhà, có mật ong dú, có son dưỡng môi và đồ làm từ sáp ong dú, hộp quà mật để biếu. Có thể tìm hiểu trước ở trại Ong Quý. Còn nếu muốn tìm thêm người bán tổ gần nhà mình trong vùng, xem tin rao trên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp