Khó khăn nuôi ong dú miền Tây: đầu nguồn tới ven biển

Hỏi người miệt vườn cái gì làm khó ong dú nhất, mỗi tỉnh trả lời một kiểu. Ở An Giang, Đồng Tháp người ta nói ngay tới nước nổi. Ở Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre là đất lúc nào cũng ướt và mối. Xuống Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau thì gió chướng và nắng mặn mùa khô. Miền Tây rộng, chung một chữ sông nước nhưng mỗi dải đất có cái khó riêng.

Thay vì kể chung chung, bài này chia miền Tây làm ba dải: đầu nguồn, giữa vùng phù sa và ven biển. Mỗi dải nêu cái khó lớn nhất, rồi cuối bài là một lịch việc theo mùa dùng được cho cả vùng.

Dải đầu nguồn: nước nổi là chuyện cả mùa, không phải vài ngày

Ở các huyện giáp biên của An Giang, Đồng Tháp, nước nổi về từ khoảng giữa năm và rút dần về cuối năm. Khác với ngập do mưa vài hôm, nước nổi đứng lâu, đồng ruộng thành biển nước, hoa lúa và cỏ dại mất hẳn một thời gian.

Với người nuôi, có hai lựa chọn:

• Giữ tổ tại chỗ nếu nền nhà, bờ vườn đủ cao: kê thùng trên giá chắc, buộc chặt chống gió, và chừa mật phấn dự trữ trước khi nước lên vì ong sẽ ít nguồn kiếm.
• Dời tổ lên chỗ cao hơn như sân nhà, gò vườn, hoặc gửi nhờ nhà người quen ở vùng không ngập. Dời thì làm lúc chiều tối khi ong đã về hết, bịt cửa tổ, chuyển nhẹ tay, đặt xong để yên vài ngày.

Cái sai thường gặp là chờ nước lên rồi mới tính. Lúc đó đường sá lầy, tổ đã ẩm, dời đi đàn càng yếu.

Dải giữa vùng phù sa: kiến, mối và nấm mốc

Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre, Hậu Giang là xứ vườn liếp, mương nước chạy giữa các hàng cây. Hoa nhiều quanh năm nên ong dú ở đây thường sung, nhưng đất không bao giờ khô hẳn. Đất ẩm thì mối sống khỏe, kiến bò thành đường dài, và trong thùng dễ mốc nếu gầm bí.

Ba dấu hiệu nên dừng lại xem kỹ

• Có đường kiến chạy lên chân giá hoặc thân thùng.
• Gỗ đáy thùng sẫm màu, ấn tay thấy mềm.
• Nắp thùng đọng nước buổi sáng, có vệt mốc trắng hoặc xanh.

Cách làm quen thuộc của dân vườn là kê thùng trên giá sắt hoặc trụ xây, chân giá đặt trong chén nước có vài giọt dầu, hoặc quấn vòng chặn kiến. Đừng cột thùng vào thân cây đang sống vì kiến từ tán cây đi xuống rất nhanh. Các mẫu giá, kiểu đặt tổ hợp vườn liếp có thêm ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Dải ven biển: gió chướng và mùa khô mặn

Ở Sóc Trăng, Bạc Liêu, Cà Mau và phần cuối các cù lao Bến Tre, Trà Vinh, mùa khô có gió chướng thổi mạnh từ biển vào. Thùng đặt chỗ trống dễ bị gió lùa thẳng vào cửa tổ, ong ra vào khó. Cuối mùa khô, nhiều năm nước mặn vào sâu, cây vườn bị ảnh hưởng, ra hoa kém, đàn thiếu phấn.

1. Quay cửa tổ tránh hướng gió chướng, đặt sau hàng dừa, bụi tre hoặc vách nhà.
2. Buộc thùng vào giá cho chắc, nhất là thùng đặt trên cao.
3. Không thu mật cạn trong mùa khô, chừa lại để đàn qua được những tuần thiếu hoa.
4. Nếu nhà có giếng hay nguồn nước ngọt, đặt một khay nước sạch có rơm hoặc sỏi nổi gần tổ để ong lấy nước.

Lịch việc theo mùa cho cả miền Tây

Mỗi tỉnh lệch vài tuần so với nhau, nên lịch trên chỉ để định hướng. Thời điểm cụ thể nơi mình ở, xem thêm mục Khí hậu & mùa vụ.

Nhân đàn thay vì đi bắt tổ

Khi đàn mất vì nước hay mối, nhiều người nghĩ ngay tới chuyện ra vườn hoang tìm tổ. Không nên: tổ rừng bắt về thường suy, lại làm cạn nguồn ong tự nhiên. Đàn mới nên có từ cách tách đàn mạnh khi hoa nở rộ, hoặc mua tổ giống đã quen khí hậu nam bộ. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng có tổ giống, mật ong dú và đồ làm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật. Ai muốn mua bán tổ, mật trực tiếp với người nuôi trong vùng thì có thể xem trên chợ ong dú.

Câu hỏi thường gặp