Mấy tổ ong dú sau nhà miền Tây: lịch theo mùa nước

Nhà miệt vườn miền Tây thường quay mặt ra lộ, sau lưng là con mương, bờ đất trồng dừa, xoài, bưởi, nhãn, vài bụi chuối. Chỗ sau nhà đó, giữa hàng dừa và cái lu nước, là nơi mấy tổ ong dú sống được rất khoẻ. Cây trái nở hoa quanh năm, gần như không phải lo ong đói.

Thứ người nuôi miền Tây phải lo thì khác: hơi ẩm bốc lên từ mương, đất thấp mùa nước lên, và những ngày vườn bên xịt thuốc. Thay vì kể từng việc lẻ, bài này đi theo lịch một năm của mấy thùng ong sau nhà.

Chọn chỗ sau nhà một lần cho cả năm

Ong dú nhớ vị trí cửa tổ. Dời thùng giữa chừng thì ong đi làm về không tìm thấy nhà. Vì vậy chỗ đặt phải là chỗ dùng được cả mùa khô lẫn mùa nước. Mấy điều nên nhìn:

• Lấy mốc nước cao nhất mấy năm trước. Bà con trong xóm ai cũng nhớ năm nào nước lên tới đâu. Chân kệ phải cao hơn mốc đó.
• Xa mép mương, mép ao một khoảng. Đất sát mép hay lở, lại ẩm nhất.
• Có nắng sáng chiếu tới, vì miền Tây ẩm, thùng cần nắng hong khô vỏ mỗi sáng.
• Không đặt ngay dưới tàu dừa. Trái dừa khô, tàu dừa rụng xuống trúng thùng là vỡ tổ.

Lịch việc một năm

Nam Bộ có hai mùa rõ: mùa khô và mùa mưa. Ở đầu nguồn và vùng trũng còn có mùa nước nổi cuối mùa mưa. Lịch dưới đây chia theo mùa chứ không theo tháng cố định, vì mỗi năm trời mỗi khác.

Ghi chú thêm về từng mùa ở miền Tây có trong mục Khí hậu & mùa vụ.

Chuyện mốc và hơi ẩm

Thùng gỗ đặt gần nước, gặp mưa dầm, rất dễ mốc mặt ngoài. Mốc ngoài thì lau khô, phơi nắng sáng là hết. Đáng lo là khi mở nắp thấy mốc phủ lên các bầu phấn bỏ không hoặc góc thùng. Khi đó:

1. Chọn buổi sáng nắng ráo mới mở.
2. Gỡ bỏ phần bầu cũ đã mốc, bầu không có ong bám.
3. Không đụng vào cụm ấu trùng và bầu mật còn tốt.
4. Lau khô thành thùng, đậy lại nhanh.
5. Nghĩ xem chỗ đặt có quá rợp không, có cần chặt bớt cành để nắng sáng chiếu tới.

Thùng có lỗ thoát nước nhỏ ở đáy, đặt hơi nghiêng ra phía trước một chút, sẽ đỡ đọng nước bên trong.

Vườn xịt thuốc và ong của mình

Ở miền Tây vườn nhà nào cũng sát vườn nhà kia, chỉ cách con mương. Ong dú không phân biệt cây nhà mình hay cây nhà người ta. Vườn xoài, sầu riêng, cây có múi thường xịt thuốc lúc ra bông và lúc trái non. Nói chuyện với hàng xóm, nhờ báo trước. Hôm xịt thì chặn hờ cửa tổ bằng nắm lá, miếng mút từ sáng sớm tới chiều tối hôm sau. Hàng xóm biết nhà mình có ong dú giúp thụ phấn thì nhiều khi còn chọn thuốc nhẹ hơn.

Mấy tổ sau nhà cho được gì

Mật ong dú vườn trái miền Tây vị chua thanh, hơi loãng vì trời ẩm, phải cất ngăn mát. Mấy thùng sau nhà cho mật dùng trong nhà, biếu bà con ngày giỗ, ngày Tết. Cái lợi thầm lặng hơn là ong ghé hoa trong vườn mỗi ngày. Khi đàn mạnh, có thể tách thêm thùng mới từ chính đàn của mình, không cần đi tìm tổ ngoài tự nhiên. Tổ hoang trong bọng dừa, hốc cây thì để yên cho chúng sống.

Lấy tổ ở đâu, bán mật ở đâu

Ai chưa có đàn nào có thể bắt đầu bằng tổ giống đã nuôi ổn trong thùng. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ giống, có mật ong dú, và những món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật, xem ở ongquy.com. Nhà nào nuôi lâu, có dư tổ hay dư mật muốn trao đổi với người nuôi khác thì có chợ mua bán giữa người nuôi. Mô hình nuôi theo vườn lớn hơn ở mục Mô hình nuôi phù hợp.

Câu hỏi thường gặp