Kê tổ ong dú chống ẩm, chống ngập trong vườn miền Tây

Ở miền Tây, nước là thứ quyết định gần hết mọi việc trong vườn, và tổ ong dú cũng không ngoại lệ. Vườn lên liếp, xen mương, sáng sớm sương đọng ướt lá, chiều mưa giông dồn nước xuống mương chỉ trong nửa tiếng. Ở các tỉnh đầu nguồn còn có mùa nước nổi, nước lên từ từ rồi đứng cả tháng. Thùng ong đặt theo kiểu vùng gò, kê thấp trên nền đất, chỉ cần qua một mùa mưa là đáy thùng mốc, kiến bò lên, có khi nước liếm tới chân kê.

Bài này nói gọn một chuyện: kê tổ thế nào cho khô và an toàn với nước, tuỳ theo vườn mình ở kiểu đất nào của miền Tây.

Vườn mình thuộc kiểu nào

Miền Tây không phải chỗ nào cũng giống nhau về nước. Trước khi kê thùng, nên xếp vườn mình vào một trong mấy kiểu dưới đây.

Cách chắc nhất để biết mức nước là hỏi người trong nhà, hàng xóm lâu năm: năm nước lớn nhất thì nước lên tới đâu trên thân cây, trên cột nhà. Lấy vạch đó cộng thêm một khoảng để phòng năm sau lớn hơn.

Chân kê: chọn thứ không lún, không mục

Đất bùn, đất phù sa miền Tây mềm, mùa mưa càng mềm hơn. Cọc tre, cọc tràm cắm thẳng xuống đất là cách nhiều người làm vì có sẵn, nhưng thường chỉ được một hai mùa là chân mục hoặc nghiêng.

• Trụ bê tông đúc sẵn hoặc cột xi măng: bền nhất, nhớ đặt trên tấm lót rộng để không lún.
• Gạch xây trụ: làm được tại chỗ, chắc, hợp với vườn có đê bao.
• Cọc tràm, cọc tre: dùng tạm được nếu quét hắc ín phần chôn dưới đất và thay theo mùa.
• Kệ sắt: đứng vững, nhưng ở vùng nhiễm mặn phải sơn chống gỉ và kiểm tra thường.

Dù dùng loại nào, mỗi chân kê nên có cách chặn kiến: chén nước, lon nhựa cắt đôi đổ nước, hoặc một vòng dầu nhớt. Mùa mưa nước trong chén dễ tràn, mùa khô dễ cạn, nên phải ngó qua mỗi lần đi thăm tổ.

Chống ẩm từ ba phía

Dưới đáy thùng

Đừng để đáy thùng nằm áp trên mặt ván kê. Lót thêm hai thanh nẹp nhỏ cho đáy thùng hở một khe, không khí lưu thông được thì đáy mau khô sau những sáng sương nặng.

Phía trên

Mái che nên rộng hơn thùng mỗi bên một gang tay, nghiêng về phía sau, để mưa tạt không tạt vào cửa tổ và nước không nhỏ giọt xuống nắp. Tấm lá dừa nước lợp hai lớp vừa mát vừa rẻ, chỉ cần thay khi mục.

Xung quanh

Phát cỏ dưới chân kê, tỉa bớt nhánh cây chạm vào thùng. Vườn cây trái miền Tây tán rậm, nhánh mọc rất nhanh trong mùa mưa, chạm vào thùng là thành cầu cho kiến và giữ ẩm cho gỗ.

Vùng nước nổi: tính trước khi nước lên

Ở các tỉnh đầu nguồn, mùa nước nổi thường đến vào khoảng giữa mùa mưa và kéo dài tới cuối năm. Người nuôi ở đây có hai cách, nên chọn từ đầu chứ đừng đợi nước tới chân.

1. Kệ cố định thật cao trên trụ bê tông, có sàn đứng hoặc thang để thao tác khi nước lên. Tốn công một lần, dùng được nhiều năm.
2. Dời tổ lên chỗ cao như nền nhà, bờ đê bao, gò đất cao trong vườn. Dời phải làm vào buổi tối khi ong đã về đủ, bịt cửa tổ, khiêng nhẹ tay. Chỗ mới nên cách chỗ cũ đủ xa, hoặc nếu gần thì đặt vật lạ trước cửa tổ cho ong học lại đường.

Nước rút để lại bùn, rác và kiến dồn lên chỗ khô. Ngay sau khi nước rút, kiểm tra từng chân kê, dọn bùn, thay nước chén chặn kiến. Lịch nước từng vùng có ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Theo dõi đàn qua mùa nước

Mùa mưa kéo dài, ngày nắng ít, ong ra kiếm ăn ít hơn. Đây là lúc ghi chép thật đều: tổ nào cửa còn ong ra vào, tổ nào yếu đi, tổ nào bị kiến. Ghi bằng sổ tay cũng được; nhiều người thấy tiện hơn khi ghi lên điện thoại, như app quản lý trại ong dú có lịch kiểm tra và nhật ký từng đàn. Tổ giống, mật ong dú, cùng các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi hay hộp quà mật có ở trại Ong Quý, nơi nuôi ong dú bằng thùng chứ không bắt tổ rừng. Người nuôi trong vùng chia sẻ cách kê tổ nhà mình ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Câu hỏi thường gặp