Vườn miệt Tây nuôi bao nhiêu tổ ong dú cho vừa sức

Vườn miệt Tây nhìn đâu cũng thấy cây: nhãn, chôm chôm, dừa, xoài, bưởi trồng trên liếp, xen mương nước. Người mới nuôi ong dú ở đây dễ nghĩ rằng hoa nhiều như vậy thì đặt bao nhiêu tổ cũng được. Thực tế người nuôi lâu năm ở đồng bằng lại hay vấp ở những chỗ khác: ẩm, kiến, nước lên và những đợt xịt thuốc vườn. Bài này xem số tổ vừa sức theo nhịp một năm sông nước, chứ không theo số cây trong vườn.

Nhịp một năm của vườn sông nước

Đồng bằng có mùa khô và mùa mưa rõ rệt. Vùng gần đầu nguồn còn có mùa nước nổi vào cuối mùa mưa. Mỗi giai đoạn đặt ra một giới hạn khác nhau cho số tổ.

Nhìn bảng thì thấy giai đoạn khó nhất ở miệt vườn thường không phải lúc thiếu hoa, mà là những tháng mưa dầm và nước lên. Tổ nào không giữ được khô thì yếu đi, dù quanh đó vẫn có hoa dừa nở.

Đếm chỗ cao ráo, không đếm cây

Thay vì đếm cây, hãy đếm những chỗ trong vườn đặt tổ được qua trọn mùa mưa:

• Chỗ trên mặt liếp cao, không bị nước tràn khi triều cường hay nước lên.
• Chỗ có mái che đủ rộng để mưa tạt không vào cửa tổ.
• Chỗ thoáng gió, không nằm ngay dưới tán rậm ẩm quanh năm.
• Chỗ mình đi tới được cả khi trời mưa, không phải lội mương.

Mỗi chỗ như vậy là một tổ. Nhà có bốn năm chỗ đạt đủ bốn điều thì đó là trần thực tế, dù vườn có cả trăm gốc nhãn.

Kiến và ẩm: hai thứ giới hạn số tổ

Kiến dồn lên chỗ khô

Mùa mưa, kiến tìm chỗ khô để lánh, và tổ ong dú có mật, có ấm, rất dễ bị nhắm tới. Mỗi tổ cần một chân kệ chống kiến, kiểm tra thường xuyên. Nuôi nhiều tổ rải rác khắp vườn thì việc canh kiến nhân lên theo. Người nuôi ít thời gian nên gom tổ về một dãy kệ chung, dễ kiểm hơn.

Ẩm mốc trong thùng

Thùng gỗ để lâu trong không khí ẩm dễ mốc ở đáy. Kê thùng cao khỏi đất, để đáy thoáng, có mái che. Thấy thùng nào đáy ướt, vách đen thì xử lý sớm, đừng đợi tới khi đàn suy.

Thuốc xịt vườn trái

Vườn nhãn, chôm chôm, xoài thường được xịt thuốc theo đợt. Ong dú bay vài trăm mét nên vườn nhà bên cũng là vùng kiếm ăn của mình. Hỏi trước lịch xịt của nhà bên, đặt tổ ở phía xa khu hay xịt, và nếu chính vườn mình phải xịt thì chọn lúc ong ít bay, tránh xịt lúc cây đang trổ bông. Tìm hiểu thêm về cây nào cho hoa vào lúc nào ở mục Nguồn hoa địa phương.

Lộ trình tăng tổ cho vườn miệt Tây

1. Năm đầu: nhận vài tổ, đặt trên kệ chung có mái, chỗ cao ráo nhất vườn.
2. Theo dõi trọn một mùa mưa: tổ nào giữ khô, tổ nào bị kiến, bị ẩm.
3. Sang mùa khô, khi các tổ đã đông ong, tách tổ mạnh để có thêm đàn. Không bắt tổ hoang ngoài tự nhiên.
4. Mỗi lần thêm tổ, làm thêm chỗ đặt cao ráo trước rồi mới mang tổ ra.

Người nuôi trong vùng hay chia sẻ cách làm kệ, làm mái hợp với vườn liếp tại mục Trại ong trong vùng.

Nguồn tổ giống và mật để tham khảo

Nếu muốn bắt đầu bằng tổ đã sống ổn trong thùng, có thể tham khảo trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh. Trại có tổ ong dú giống, mật ong dú, son dưỡng môi từ sáp ong dú và hộp quà mật; thông tin ở ongquy.com. Khi đã có mật dư hay tổ tách ra nhiều, người nuôi miệt vườn có thể rao bán, trao đổi với nhau qua chợ cho.ongdu.com.

Câu hỏi thường gặp