Nuôi ong dú kết hợp vườn cây miền Tây: vườn liếp mương

Vườn miền Tây có một hình dạng riêng: những liếp đất đắp cao xen giữa các con mương, trên liếp là chôm chôm, nhãn, xoài, bưởi, dừa, dưới mương là nước lên xuống theo con nước. Kiểu vườn này nuôi ong dú rất hợp, vì cây nhiều tầng, hoa nối tiếp, nước lúc nào cũng sẵn. Nhưng nó cũng có những cái khó mà vùng đất khô không gặp: ẩm quanh năm, nước lớn, và những đợt xử lý ra hoa cả vườn phun cùng lúc.

Thay vì liệt kê lợi hại, bài này đi theo một năm của nhà vườn, để thấy mỗi việc làm vườn ảnh hưởng tới tổ ong ra sao và cần chuẩn bị gì trước.

Đặt tổ thế nào trong vườn liếp

Chọn liếp cao nhất, đầu liếp gần nhà để tiện ngó. Kê tổ trên trụ cao ngang ngực, có mái che rộng. Không đặt tổ sát mép mương, vì đất mép liếp hay sạt khi nước rút, và hơi ẩm bốc lên từ mặt nước làm thùng dễ mốc. Cửa tổ quay về phía có nắng buổi sáng, để ong ra sớm, thùng khô nhanh sau đêm sương.

Nhiều nhà treo tổ dưới mái hiên. Cách này tốt khi vườn rậm quá, nhưng phải để ý chỗ treo không bị khói bếp xông vào.

Một năm của nhà vườn và việc của tổ ong

Mùa xử lý ra hoa: báo trước là đủ cứu đàn

Ở miền Tây nhiều vườn chủ động cho cây ra hoa trái vụ. Đợt này cả nhà đều bận, và rất dễ quên tổ ong. Cách đơn giản nhất là ghi lịch xử lý lên chỗ dễ thấy, tối hôm trước thu hẹp cửa tổ, sáng hôm phun phủ vải ướt lên thùng. Nếu vườn bên cạnh phun mà không báo, thì việc giữ quan hệ với hàng xóm cũng là một phần của nghề nuôi ong.

Mùa bông rộ: để yên cho ong làm việc

Đây là lúc ong dú thụ phấn cho vườn và tích mật. Hạn chế mở tổ, không tách đàn giữa đợt bông. Nếu muốn tách thì chờ khi đàn đông, kho mật và phấn dày, thời tiết ổn.

Mùa nước: chống ẩm là chính

Mùa nước lên, đất liếp ẩm, sương đêm dày. Ong dú chịu được ẩm nhưng sáp và phấn trong tổ dễ hỏng nếu thùng đọng nước. Kê thùng cao hơn, nghiêng nhẹ về phía trước để nước không đọng, quét lá mục quanh chân trụ. Nhà nào ở vùng hay ngập sâu thì nên có sẵn chỗ treo tạm tổ dưới hiên.

Kiến vàng: bạn của vườn, khắc tinh của tổ

Nhiều nhà vườn cam, bưởi ở miền Tây nuôi kiến vàng để giữ sâu cho cây, bắc cầu tre cho kiến đi giữa các cây. Kiến vàng cũng sẵn sàng tấn công tổ ong dú. Nếu vườn có kiến vàng, đặt tổ ở khu không có cây cam bưởi, chân trụ phải có chén nước, và cắt mọi cành lá, dây cầu chạm gần tổ. Đây là chuyện miền Tây gặp nhiều hơn các vùng khác.

Nguồn hoa nền trên bờ liếp

• Dừa ra bông gần như quanh năm, là nguồn hoa nền đáng giá nhất của vườn miền Tây.
• Rau trồng trên bờ liếp, bông bí, bông mướp, ớt.
• Cỏ hoa ven mương, đừng phát sạch.

Danh sách cây theo từng tỉnh trong vùng có ở chuyên mục Nguồn hoa địa phương.

Có vườn rồi, lấy giống ở đâu

Vườn miền Tây sẵn hoa sẵn bóng, nên cái cần là một đàn giống khoẻ để bắt đầu. Nên chọn tổ tách từ trại, đàn đã ổn định, đừng đi cưa hốc cây hay bắt tổ trong rừng tràm: đàn hoang dễ bỏ tổ và làm cạn ong tự nhiên. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có tổ ong dú giống nhân bằng tách đàn, mật ong dú, hộp quà mật và sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, xem ở ongquy.com. Khi đã có vài tổ, ghi lại ngày xử lý vườn, ngày tách, ngày lấy mật trên app quản lý trại ong sẽ dễ nhìn ra đàn nào lên, đàn nào xuống qua từng mùa.

Câu hỏi thường gặp