Tăng đàn ong dú miền Tây: rải theo vườn, đừng dồn một chỗ

Đi dọc một con rạch ở miệt vườn, vườn này nối vườn kia, cây nhãn, cây xoài, cây bưởi, cây dừa đan nhau không thấy ranh. Ong dú bay qua ranh vườn như không có gì. Đó là điểm khác của miền Tây so với nhiều vùng khác: nguồn hoa không thuộc riêng nhà nào, nên cách tăng đàn khôn ngoan nhất cũng không gói gọn trong một khoảnh đất.

Bài này kể lộ trình ba năm mà người nuôi ở đồng bằng có thể áp dụng: bắt đầu từ vài tổ, tăng dần, và rải tổ ra thay vì dồn một chỗ.

Năm thứ nhất: học vườn mình

Năm đầu không vội tách. Việc chính là hiểu vườn: cây nào ra hoa tháng nào, giai đoạn nào ong ra vào thưa, chỗ nào kiến hay bò lên. Ở đồng bằng, kiến và mối là đối thủ thường trực. Đất lúc nào cũng ẩm, mương vườn nhiều, chỉ cần một sợi dây leo chạm vào giá đỡ là kiến có đường lên tổ.

• Ghi lại lịch ra hoa của các loại cây trong vườn và vườn kế bên.
• Kiểm chân giá ít nhất mỗi tuần, cắt dây leo, phát cỏ quanh chân.
• Để ý những tháng nắng hạn cuối mùa khô, khi hoa nền thưa nhất, xem tổ có giữ sức không.

Qua hết năm đầu mà các tổ vẫn khoẻ, bầu mật bầu phấn đầy, là đủ điều kiện bước sang năm hai.

Năm thứ hai: tách lần đầu và rải sang vườn bên

Ong dú nhân đàn bằng tách tổ. Ở miền Tây, nên tách khi vườn đang nhiều hoa và trời không có những trận mưa dầm kéo dài nhiều ngày, vì tổ con vừa chuyển còn hở, ẩm vào là dễ mốc. Chọn buổi sáng ráo để làm.

Điểm khác của miệt vườn là chỗ đặt tổ con. Thay vì đặt sát tổ mẹ, có thể gửi sang vườn bà con hay hàng xóm cách vài trăm mét, nơi có cây ra hoa vào những tháng vườn mình thiếu. Làm vậy được ba cái lợi:

1. Hai tổ không giành nhau cùng một vòng hoa.
2. Nếu một vườn phun thuốc, nước lên hay kiến tràn, chỉ một tổ bị ảnh hưởng.
3. Người giữ vườn bên được hưởng thêm ong thụ phấn cho cây, dễ vui vẻ trông giúp.

Nhớ thoả thuận rõ với chủ vườn về việc phun thuốc và cách gọi báo khi có chuyện.

Năm thứ ba: giữ nhịp, chưa phải lúc bung

Sau hai lần qua mùa khô, người nuôi đã đủ dữ liệu để biết vườn mình và các vườn gửi tổ chứa được thêm bao nhiêu. Nếu tổ nào cũng ổn, tăng thêm một nhịp nữa. Nếu có tổ yếu, dừng tách, dồn sức trồng cây nền và xử lý chỗ kiến. Tăng chậm như vậy trông có vẻ thiệt, nhưng sau vài năm thì số tổ sống khoẻ thường không kém người tăng ồ ạt mà phải bỏ bớt.

Dồn một chỗ hay rải nhiều vườn

Rải nhiều vườn thì việc ghi chép quan trọng hơn hẳn: tổ nào ở đâu, tách từ tổ nào, lần kiểm tra gần nhất thấy gì. Ghi vào sổ tay cũng được, hoặc dùng app quản lý trại ong để ghi từng tổ và nhắc lịch kiểm tra.

Nơi nước lên hằng năm

Ở những vùng đầu nguồn có mùa nước nổi, hoặc những vườn trũng hay ngập khi triều cường, chân giá đặt tổ phải cao hơn mức nước từng thấy, và chọn chỗ đi tới được khi nước lên. Mỗi tổ thêm vào nghĩa là thêm một giá đỡ phải làm chắc như vậy. Đây là giới hạn rất thật: không đủ chỗ cao ráo thì chưa nên thêm tổ. Đọc thêm về nhịp nước, nhịp mưa trong vùng ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Khi muốn thêm nguồn giống

Nếu tổ nhà chưa đủ khoẻ để tách mà vườn bà con đã sẵn chỗ, có thể mua thêm tổ giống. Trại ong dú Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh nuôi tổ giống, mật ong dú và làm các món từ sáp ong dú như son dưỡng môi, hộp quà mật; thông tin ở ongquy.com. Nên hỏi kỹ cách vận chuyển tổ về miền Tây và thời điểm nhận cho hợp mùa hoa vườn mình.

Câu hỏi thường gặp