Nguồn hoa miền Tây đổi ra sao: đê bao, vườn chuyên canh

Hỏi người già ở Bến Tre, Tiền Giang, Vĩnh Long vì sao ngày xưa ong dú làm tổ trong bọng dừa, lỗ cột nhà, kẽ vách mà vẫn sống khỏe, câu trả lời thường giống nhau: vườn hồi đó cái gì cũng có. Một liếp vườn có dừa, chuối, cau, xoài, mận, ổi, dưới gốc là rau dại, bờ mương có bìm bìm, lục bình trôi trên rạch. Tháng nào cũng có thứ nở.

Mấy năm gần đây, nhiều vườn tạp được cải tạo thành vườn chuyên một loại cây có giá, liếp được đắp lại, cỏ gốc được làm sạch, lịch phun thuốc dày hơn. Vườn đẹp hơn, năng suất hơn, nhưng với đàn ong, lịch ăn từ rải đều thành dồn cục: một đợt bông rộ rồi cả tháng dài không có gì.

Từ vườn tạp tới vườn chuyên canh, rồi đê bao

Chuyện vườn đổi chỉ là một nửa. Nửa kia nằm ngoài đồng.

Đê bao và đồng lúa thêm vụ

Ở những vùng có đê bao khép kín, ruộng làm liên tục, ít còn quãng đồng bỏ trống sau mùa nước. Trước kia, khi nước rút, bãi bồi và bờ ruộng mọc cỏ hoa, rau dại nở rộ, là mùa ăn tốt của đàn. Giờ đất được cày lại ngay cho vụ sau, bờ ruộng hay được phun cỏ cho gọn. Lúa thì gần như không phải nguồn mật cho ong dú, chỉ cho chút phấn.

Ruộng phun thuốc nhiều cũng là rủi ro. Tổ đặt sát ruộng thì vào đợt phun cần đóng bớt cửa tổ, hoặc đặt tổ lùi vào trong vườn nhà, cách ruộng một hàng cây.

Mặn lấn mùa khô ở vùng ven biển

Các vùng giáp biển như Bến Tre, Trà Vinh, Sóc Trăng mùa khô hay bị nước mặn lấn vào kênh rạch. Cây ăn trái cháy lá, rụng bông, rau màu ven mương héo. Đó là lúc nguồn hoa nền tụt nhanh nhất. Người nuôi ở vùng này nên coi mùa khô mặn là mùa đói của đàn, đừng tách đàn hay lấy mật vào lúc đó, và giữ vài gốc cây quanh tổ được tưới bằng nước ngọt trữ sẵn.

Lịch hai mùa của người nuôi sông nước

Lịch này chỉ là khung. Mỗi xã một khác tùy cây trong vườn, nên ghi lại thực tế vườn mình qua vài năm mới đúng. Xem thêm mục Khí hậu & mùa vụ cho từng vùng.

Giữ lại cái vườn tạp, dù chỉ một góc

Không ai bắt nhà vườn bỏ cây có giá để trồng cho ong. Nhưng có thể giữ lại một góc vườn tạp quanh khu đặt tổ:

• Dừa trên bờ liếp: ra hoa nhiều đợt, là nguồn phấn quen thuộc của ong dú.
• Bờ mương để cỏ hoa mọc, chỉ phát cho gọn, không xịt cỏ.
• Vài gốc cây trái khác mùa với cây chính, để có bông vào lúc vườn chính đang nghỉ.
• Rau gia vị, rau dại quanh nhà, để vài gốc trổ bông.

Thêm một chuyện riêng của đất ẩm: kiến và mối rất nhiều. Tổ kê trên trụ phải có chén nước hoặc bôi dầu nhớt ở chân trụ, kiểm tra thường xuyên. Kinh nghiệm kê tổ mùa nước có ở mục Kinh nghiệm người nuôi.

Tổ giống và mật: tìm ở đâu cho chắc

Đất miền Tây hợp ong dú, nên nhiều nhà muốn có thêm đàn. Đừng bổ bọng dừa, phá cột nhà người khác hay mua tổ bắt từ tự nhiên; tổ giống nên là đàn tách từ trại. Muốn mua bán tổ, mật giữa người nuôi trong vùng có thể lên chợ cho.ongdu.com. Còn nếu cần tổ giống chuẩn, mật ong dú để dùng, làm quà, hay sản phẩm từ sáp ong dú như son dưỡng môi, trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh có đủ các dòng hàng đó, kể cả hộp quà mật.

Câu hỏi thường gặp