Nhà vườn miền Tây nuôi ong dú kèm việc vườn

Người làm vườn miền Tây có một thứ mà dân thành phố phải cố mới có: ngày nào cũng ra vườn. Tưới bồn, bơm nước liếp, bắt sâu, hái trái — đã đi giữa hàng cây thì ghé mắt nhìn mấy tổ ong dú chỉ thêm vài bước chân. Vì vậy với nhà vườn, nuôi ong dú gần như không «tốn thêm thời gian». Thứ cần sắp xếp lại là chuyện khác: chỗ đặt tổ giữa vườn hay xịt thuốc, đất ẩm quanh năm nên kiến mối nhiều, và mùa nước lên ở những vùng trũng.

Việc vườn nào thì đi kèm việc ong nào

Thay vì nhớ một lịch nuôi ong riêng, hãy gắn mỗi việc ong vào một việc vườn mình đang làm. Bảng dưới là cách ghép đơn giản:

Ghép như vậy thì việc ong không bao giờ bị bỏ, vì việc vườn không bao giờ bị bỏ.

Thuốc xịt: chuyện phải nói thẳng

Vườn sầu riêng, xoài, chôm chôm, bưởi, nhãn ở miền Tây thường được xịt thuốc vào những đợt ra hoa, đậu trái. Ong dú ra hoa chính đúng những lúc đó. Mâu thuẫn này không có cách giải tuyệt đối, chỉ có cách giảm hại:

1. Không đặt tổ giữa khu cây hay xịt. Đặt ở mé vườn, sát nhà, cạnh hàng dừa, bụi tre hoặc khu trồng rau ăn lá không xịt.
2. Xịt vào chiều muộn khi ong đã về tổ nhiều, tránh xịt sáng sớm và giữa ngày lúc ong đang bay.
3. Đóng hoặc che cửa tổ trong lúc xịt nếu tổ gần, mở lại khi thuốc đã ráo và gió đã tan mùi.
4. Không pha, rửa bình xịt gần tổ, không đổ nước rửa bình xuống mương ong hay ra uống.
5. Nói với vườn bên nếu ranh đất sát nhau, nhờ báo trước ngày xịt.

Nhà vườn nào chuyển một phần sang canh tác ít thuốc thì đàn ong khoẻ thấy rõ — nhưng đó là quyết định của từng nhà, bài này không khuyên bỏ thuốc mà chỉ khuyên xịt có tính toán.

Đất ẩm, kiến mối và chân kệ

Đất miền Tây ẩm gần như quanh năm. Kiến vàng, kiến đen, mối sống khoẻ, và chúng biết tổ ong dú có mật, có nhộng. Một tổ bị kiến lên vài ngày là đàn có thể bỏ đi.

Làm chân kệ cho đúng

• Kệ đứng trên trụ, mỗi trụ ngâm trong chén hoặc lon nước; nhớ thả vài giọt dầu cho kiến không bò qua mặt nước.
• Không để cỏ, dây leo, lá chuối chạm vào kệ — kiến chỉ cần một cây cầu.
• Trụ gỗ dễ mục và dễ bị mối ăn, nên dùng trụ bê tông, ống sắt hoặc gạch xây.

Mưa dầm

Mùa mưa có những đợt mưa dầm vài ngày liền. Thân tổ phải được mái che phủ kín, nước nhỏ giọt không rơi vào khe. Tổ ẩm lâu sinh mốc, đàn yếu dần.

Vùng trũng và mùa nước lên

Ở những vùng đầu nguồn và vùng trũng, nước lên hằng năm làm ngập vườn, ngập lối đi. Nhà vườn đã quen kê đồ đạc cao, tổ ong cũng vậy: đặt trên gò, trên nền nhà, mé hiên — những chỗ trước giờ chưa từng ngập. Mùa nước cũng là lúc nhiều nhà rảnh việc vườn hơn, nên tranh thủ đóng thùng mới, chuẩn bị cho mùa tách đàn. Đọc thêm về mùa mưa, mùa nước ở chuyên mục Khí hậu & mùa vụ.

Vườn trái là nguồn hoa, cũng là nơi bán mật

Nhà vườn có nhiều cây ra hoa nối nhau: dừa ra bông quanh năm, cây ăn trái mỗi loại một mùa, cộng với rau màu, bông trang, bông giấy quanh nhà. Đó là lý do ong dú hợp với vườn miền Tây. Ai đã có vài tổ ổn định và muốn đổi tổ, bán bớt mật thì có thể đăng lên chợ của người nuôi ong dú. Còn người mới muốn bắt đầu bằng tổ giống chắc chắn, hoặc muốn có mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú, hộp quà mật để biếu, có thể tham khảo trại Ong Quý ở Trảng Bàng, Tây Ninh — hỏi trại chọn tổ hợp vườn ẩm, nhiều kiến. Những cách bố trí khác có ở chuyên mục Mô hình nuôi phù hợp.

Câu hỏi thường gặp