Nhà vườn miền Tây bán chung mật ong dú: viết quy ước

Đi dọc mấy con kênh ở miền Tây, không khó gặp vài thùng ong dú kê trên cọc dưới gốc xoài, gốc chôm chôm. Nhà nào cũng có mật, nhưng mỗi nhà một chút. Bán ra chợ thì lẻ tẻ, gửi lên thành phố thì không đủ một chuyến. Nhiều xóm đã nghĩ tới chuyện gom mật bán chung.

Ý thì hay, nhưng không ít nhóm tan sau một mùa vì một lô mật lên men, vì cãi nhau chuyện chia tiền, vì nhà này phun thuốc làm chết ong nhà kia. Cách giữ nhóm bền là viết quy ước ra trước khi gom chai đầu tiên. Bài này gợi ý những điều nên có trong bản quy ước đó.

Điều 1: Lịch phun thuốc và giờ phun

Vườn trái miền Tây phun thuốc khá thường xuyên, nhất là lúc cây ra bông, đậu trái. Ong dú bay quanh vài trăm mét, nên thuốc nhà bên cũng là chuyện của mình. Quy ước nên ghi:

• Nhà nào sắp phun phải nhắn vào nhóm trước ít nhất một ngày.
• Ưu tiên phun chiều tối khi ong đã về tổ, tránh phun lúc cây đang nở rộ.
• Người có thùng gần vườn đó được quyền đóng cửa tổ hoặc dời thùng tạm qua vườn khác trong nhóm.
• Mật thu ngay sau đợt phun gần thùng thì không đưa vào lô chung.

Điều cuối nghe khắt khe nhưng là thứ giữ uy tín cho cả xóm.

Điều 2: Thu và lọc mật nhiều nước

Không khí ẩm quanh năm, lại thêm mùa nước nổi, khiến mật ong dú ở đây loãng hơn hẳn mật vùng khô. Loãng không phải lỗi, đó là bản chất của mật ong dú vùng này. Nhưng loãng thì dễ lên men nếu thu bừa.

1. Chỉ lấy những bầu mật đã được ong bịt kín.
2. Không vắt chung bầu phấn, bầu nhộng.
3. Lọc qua vải sạch, dụng cụ phơi khô, không rửa rồi dùng ngay khi còn ướt.
4. Đóng chai trong ngày và cho vào ngăn mát liền.

Điều 3: Giữ lạnh và giao hàng

Mật ong dú nên giữ ngăn mát từ lúc đóng chai tới tay khách. Nhóm nên chọn một nhà có tủ mát làm điểm gom. Giao đi xa thì đóng thùng xốp có đá, gửi chuyến sáng sớm. Dặn khách rõ: mật chua thanh, để ngoài nóng lâu sẽ sủi bọt.

Điều 4: Ghi mã và chia tiền

Điều 5: Mùa nước nổi và đàn ong

Khi nước lên, cọc kê thùng phải nâng cao hơn, kiến dồn lên chỗ khô nên bò vào tổ nhiều hơn. Cả nhóm nên cùng đi một vòng nâng thùng trước khi nước lên, bôi mỡ chống kiến lên chân cọc. Nhà nào vườn ngập sâu thì gửi tạm thùng sang nhà cao ráo trong nhóm. Đây cũng là lúc nguồn hoa thưa, nên không tách đàn, để dành sức cho đàn. Những ghi chép mùa nước của các nhà vườn có thêm ở mục Khí hậu & mùa vụ.

Điều 6: Nhân đàn và thành viên mới

Nhà mới vào nhóm lấy giống từ đàn tách của thành viên cũ, vì đàn đó đã quen ẩm, quen hoa vườn trái. Quy ước nên ghi thẳng: không bắt tổ trong rừng tràm, rừng tự nhiên hay hốc cây hoang để đưa vào nhóm. Muốn đọc thêm cách nhà vườn khác bố trí thùng giữa các mương liếp, xem mục Mô hình nuôi phù hợp.

Khi nhóm cần thêm hàng hoặc thêm giống

Năm đầu, mật của nhóm thường không đủ cho khách quen đặt đều, nhất là dịp Tết. Nhóm có thể lấy thêm từ trại Ong Quý (Trảng Bàng, Tây Ninh): trại có mật ong dú, hộp quà mật, son dưỡng môi từ sáp ong dú và tổ ong dú giống — tiện để nhóm vừa có hàng quà cho khách vừa có thêm đàn khoẻ khi muốn mở rộng. Nhà nào dư tổ, dư mật muốn bán cho người nuôi tỉnh khác thì đăng ở chợ của người nuôi ong dú.

Câu hỏi thường gặp